Ngày đăng:   Thứ 2, 07-08-2017 15:49:57   /   Lượt đọc: 550

Ô Quan Chưởng rêu phong

(GDTĐ) - “Ở đâu năm cửa chàng ơi Sông Nhĩ Hà mấy khúc nước chảy xuôi một dòng!”.

Ô Quan Chưởng nằm trong danh tiếng năm cửa ô của Hà thành: Ô Cầu Giấy, Ô Cầu Dền, Ô Chợ Dừa, Ô Đống Mác và Ô Quan Chưởng. Trải qua bao thăng trầm, Ô Quan Chưởng vẫn uy nghiêm đứng đó cố giữ cho Hà Nội nghìn năm văn hiến một kỳ quan đơn sơ, dân dã mà quý giá đến vô cùng.

 

Cụ bà Lý Thị Tuất ngoài 90 tuổi, người gốc Hà Nội hiện đang sinh sống ở phố Hàng Chiếu biết tôi muốn tìm hiểu về Ô Quan Chưởng cụ vui lắm. Cụ cho rằng phải giữ được Ô Quan Chưởng để đời con đời cháu sau này còn biết đến Hà Nội có một kiến trúc cổ quý giá. Cụ nhớ như in những mẩu giai thoại về Ô Quan Chưởng. Ngày xưa khi còn bé cụ đã được bà nội kể về Ô Quan Chưởng và dặn khi chơi dưới cổng đừng đùa nghịch, tuyệt đối không được leo trèo lên lầu địch vọng và bẻ cành hái lá các cây cối xung quanh kẻo phải tội. Cụ được nghe các bậc cao niên kể về Ô Quan Chưởng xưa là một cái cổng trấn phía Đông của lớp thành quách thứ ba để bảo vệ thành Hà Nội được xây đắp bằng đất. Lớp thành này bảo vệ vành ngoài, lớp thành thứ hai là Hoàng thành và lớp cuối cùng là nơi vua và các đại thần nghị sự gọi là “Tử Cấm Thành”. Theo cụ dẫn giải, đã là ô nên phải có cửa, mỗi vòng thành đều có cửa.

Về Ô Quan Chưởng sách “Người và cảnh Hà Nội” của cụ Hoàng Đạo Thúy có ghi: “Song song với Hàng Đậu là Hàng Khoai. Dưới chợ là phố Mới, đầu phố chỗ gần bờ sông có cửa Ô Quan Chưởng” (cửa Đông Hà) còn nguyên cổng xây cũ, đoạn này gọi là phố Hàng Chiếu. Trước khi Tây sang, tên Jean Dupuis (Đồ Phổ Nghĩa) gây cơ sở ở đây cùng với bọn khách trú, khi Francio Garnier đánh thành thì một ông Chưởng Cơ, cùng một trăm chiến sĩ đã giữ thành này đến người cuối cùng!...”. Như vậy, Ô Quan Chưởng là nơi mà đáng lý phải được ghi biển chiến công. Có người cho rằng trong thời gian ấy trận tử chiến cùng quân Pháp của Nguyễn Tri Phương oanh liệt quá nên chiến công ở đây bị lãng quên chăng?.

Ô Quan Chưởng gắn liền với chợ Bắc Qua, Đồng Xuân, chợ Gạo... Trước đây ở sát gần Ô Quan Chưởng còn có mấy cửa hàng nâu, có lẽ các loại hàng này theo đường sông Hồng từ phía Phú Thọ, Tuyên Quang đưa về. Cửa ô ngày xưa là nơi đón những người sơn cước lần đầu tiên về thành phố, tiếp xúc với 36 phố phường của kinh thành. Qua các Ô Cầu Dền, Đống Mác, Chợ Dừa, Cầu Giấy chỉ trống huơ, trống hoác. Nhưng Ô Quan Chưởng thì có vòm cửa trấn giữ, trên lại còn lưu giữ một lầu địch vọng nên thơ. Gạch cũ rêu phong, cửa ô xây bằng cả thân thành xưa, bền vững và thanh bình. Theo cụ Tuất, Ô Quan Chưởng có cái vòm tò vò rất rộng, trước đây còn có hai cánh cổng dày và lớn, ban đêm đóng, sáng lại mở ra nhưng rồi chức năng của cái cổng đã hết thời “kín cổng cao tường” nên không ai dùng cánh cổng nữa. Cái vòm tò vò chính là khuôn hình mỹ thuật kiến trúc Việt Nam tạo nên vẻ đẹp một cửa ô của đất kinh đô có bề dày nghìn năm văn hiến. Nó giản dị và đơn sơ như bao cổng làng của vùng thôn quê đồng bằng Bắc Bộ. Nhưng mỗi khi có một chiếc xích lô, một gánh hàng rong... hay một đoàn du khách tham quan, dừng lại chụp ảnh, quay phim... những người dân ở đây lại thấy tự hào về Ô Quan Chưởng.

 

Hiện nay còn quá ít sử sách ghi lại về Ô Quan Chưởng. Tôi xem cuốn “Đường phố Hà Nội” của Nguyễn Vinh Phúc và Trần Huy Bá. Cuốn sách đưa ra giả thuyết cho rằng cửa ô có từ cuối đời Lê. Tuy nhiên có sách lại ghi rằng thời Mạc đã có phường Đông Hà, bởi vì trên đỉnh Ô Quan Chưởng còn có ba chữ “Đông Hà môn”. Nhưng liệu “Đông Hà môn” thời nhà Mạc ấy, có đúng là Ô Quan Chưởng hiện nay không thì hai ông cũng không giải thích. Còn chuyện cổng có tên là cửa Đông Hà nhưng đến giờ cửa Đông Hà ít ai biết đến mà đều gọi là Ô Quan Chưởng, lẽ nào khi ông Chưởng Cơ nọ cùng các chiến sĩ của mình hy sinh đến người cuối cùng nên nơi đây được người dân đặt cho tên là Ô Quan Chưởng? Rồi dần quen khiến hôm nay và về sau mãi mãi gọi nơi đây là Ô Quan Chưởng.

Bây giờ mỗi lần ngắm cổng ô từ Hàng Chiếu nhất là khi ráng chiều đổ xuống, vương vàng trên tán cây thì cái dáng Ô Quan Chưởng mới thật cổ kính trầm mặc. Còn nếu ngắm Ô Quan Chưởng từ phía Hàng Buồm thì sẽ thấy đây như một cổng làng tồn tại cùng phong sương tuế nguyệt, có chút gì dân dã.

Hà Nội hôm nay và mãi về sau khi phố cổ đã như một góc bảo tàng sống thì Ô Quan Chưởng với nguyên hình dáng này sẽ thật đáng quý biết bao.

Tố Liên - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 89+90, tháng 5 - 6/2017

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ