Ngày đăng:   Thứ 6, 28-09-2018 10:31:55   /   Lượt đọc: 421

Tây Hồ ngát hương sen

(GDTĐ) - Nói đến trà sen không thể không nói đến trà sen Tây Hồ, Hà Nội. Song, nghề ướp trà sen ở Tây Hồ đang dần bị mai một khiến nhiều người yêu văn hoá ẩm thực trà sen tiếc nuối.

Rất mừng, những năm gần đây bên hồ Tây thơ mộng vẫn còn một số bà con gốc làng Nghi Tàm, Quảng Bá giữ được nghề này, trong đó phải kể đến bà Nguyễn Thị Ngọ, sinh năm 1942, ở tổ 31 cụm xóm Mẩu, thôn Quảng Bá, phường Quảng An, Tây Hồ. Có lẽ bà là người cao tuổi nhất của làng sen bên hồ Tây đam mê và cố níu giữ nghề ướp sen Tây Hồ để có ấm trà sen ngon đến tuyệt đỉnh cho người thưởng thức.

Từ bé bà Ngọ đã rất thích theo mẹ ra hồ hái sen. Lớn lên đi làm công nhân ở nhà máy dệt 8/3, ngày ngày đi làm thợ dệt, tối về bà lại tìm đến nhà cụ Chánh Ký ở 23 Hàng Bột học cách ướp trà sen của người Hà Nội xưa. Năm 1983 bà về nghỉ hưu, với đồng lương ít ỏi, chồng là CCB xuất ngũ không có lương, cảnh nghèo khiến vợ chồng bà trăn trở tìm hướng thoát nghèo. Vốn ham mê nghề ướp trà sen, lại sống ở cái “nôi” có nghề ướp trà sen Tây Hồ, bà Ngọ bàn với chồng đầu tư vốn để gây dựng nghề này. Biết rằng nghề này không thể giàu lên nhanh chóng, nhưng chồng bà cũng nhất trí đầu tư để mua chè từ Thái Nguyên về, rồi cứ khoảng 5 giờ sáng, ông ra hồ Tây thu mua hoa sen về cho bà chọn sen, tách nhụy (gọi là gạo sen) ra để ướp.

 

Khi được hỏi về bí quyết ướp trà sen, bà Ngọ không giấu giếm mà cho biết ngay: ướp trà có 2 cách, ướp đại trà và ướp xổi. Ướp đại trà là nghề chính, cách ướp rất công phu. Đầu tiên phải chọn mua chè Tân Cương Thái Nguyên, sau đó chọn mua hoa sen ở hồ (muốn trà sen ngon thì phải hoa sen hồ Tây). Bắt đầu vào tháng 4 âm lịch là phải chuẩn bị xong lượng chè được sấy khô, sau đó mỗi ngày thu mua về từ 400-1000 bông sen vào lúc sáng sớm. Hoa đem về tách ra lấy nhụy rồi đem sàng lọc chỉ còn gạo sen màu trắng, sau đó đem cất vào chum hoặc thùng kín cho sen khỏi mất mùi. Sau khi cân đủ gạo sen và chè thì đem dải một lớp chè, một lớp gạo sen vào nồi nhôm (ngày xưa vào chum, vại) đậy kín lại, 18 hôm mới lấy chè ra sấy. Mỗi ngày gia đình bà chỉ ướp được 1,5 đến 2kg chè. Hôm mưa dầm thì nghỉ, một vụ chỉ ướp được 30-40kg trà sen. Hôm nào nhiều sen, công việc bận rộn bà Ngọ huy động con cháu và bạn bè cao tuổi đến giúp, gia đình lúc ấy rất đông vui, trong nhà mùi sen thơm thoảng đến ngây ngất khiến ai nấy cũng thấy khỏe ra.

Công việc ướp sen tốn khá nhiều thời gian, mỗi lần lấy nhụy một bông hoa là phải cho ngay vào hộp có nắp đậy để khỏi mất hương thơm. Sau khi nhặt hết các sợi vàng, cho chỗ "gạo" thu được vào ướp với trà trong hàng tuần. Sau đó sàng bỏ các hạt gạo, sao lên để giảm bớt độ ẩm, cứ thế ba lần thì món trà sen hảo hạng mới hoàn tất. Bà Ngọ cho biết cách sấy trà cũng rất công phu, đây là khâu quyết định cho trà ngon hay không ngon. Cho chè vào bao gói bằng giấy can và cuốn quanh một cái nồi nhôm (xưa là cái chum sành) cuốn lớp ngoài cùng là chiếc chăn chiên, hoặc chăn dạ, chăn len. Sau đó đổ nước sôi vào nồi đậy nắp nồi lại từ tối cho đến sáng hôm sau lấy chè ra. Trà lúc này vừa khô vừa ngấm sen nên rất đượm. Trước kia sấy trà bằng củi, vừa không tiện, vừa mất thời gian lại dễ ám khói vào trà, vì thế cách sấy trà như thế này là tốt nhất và bí quyết đó chỉ có gia đình bà Ngọ còn lưu giữ cho đến bây giờ. Khi ướp trà xong, khâu đóng gói cũng phải rất thận trọng, có vậy trà mới đượm hương lâu. Bà Ngọ gói một lạng trà sen hoặc 1 cân trà sen bằng 4 lớp giấy: lớp giấy can trong cùng, đến giấy thiếc, giấy trang kim rồi mới đến túi ni lông bọc kín bên ngoài. Bà còn bật mí: Người ướp trà cần phải tinh khiết, hoặc là người cao tuổi. Không được phép là phụ nữ đang thấy tháng, là gái đẻ và vừa đi đám tang về, hoặc nhà có tang phải kiêng, những người này chỉ cần sà vào giúp việc cũng làm cho hương trà bị kém chất.

Bà Ngọ đang chọn sen

Còn trà ướp xổi là đưa chè vào trực tiếp trong hoa sen, cách ướp này chỉ là của người quý phái muốn để đối ẩm được loại trà hảo hạng, chứ không phải để bán. Số người ướp trà kiểu này rất hiếm, bởi không chỉ công phu hơn ướp đại trà mà còn phải là người trực tiếp trồng sen, đến khi có trà rồi, lúc thưởng thức phải pha trà bằng nước mưa đã chắt lọc mới tuyệt hảo. Trà này thường được ướp vào ban đêm. Khi sen vừa hé nhụy, hương còn rất đượm, trà được đặt vào trong lòng hoa. Sau đó người ta dùng dây buộc lại, ép không cho hoa nở ra, để qua hết đêm trà sẽ hấp thụ toàn bộ hương sen. Sáng hôm sau người hái sẽ thu trà về. Trà ướp trong hoa sen vì thế có hương thơm thanh khiết và đậm đà đến say lòng. Hoa sen bọc trong lá bảo quản được từ 7-10 ngày (nếu để trong tủ lạnh), hoặc từ 3-4 ngày (nếu để ở nơi thoáng, mát, không bị ẩm). Ướp trà sen theo cách ướp xổi vừa mang hương vị ngọt đậm của hoa vừa mang lại cho người thưởng thức cái thú được ngắm nhìn từng búp trà quyện trong hương thơm phảng phất của sen tươi. Sen được chọn phải là loại có bông lớn, màu hồng tươi, bông hoa trông xốp, nhẹ. Đây là loại thơm nhất. Loại sen hồng bông nhỏ, trông chắc nặng, màu hồng sẫm ngả tím, các cụ xưa vẫn phân biệt gọi là quỳ, mùi nhạt và kém thanh. Hoa sen màu trắng cũng không thơm bằng sen hồng. Để có một cân trà thơm (loại trà hảo hạng) cần sử dụng từ 1.000-1.200 bông sen, mà phải đúng loại sen ở đầm Đồng Trị, Thủy Sứ, làng Quảng Bá, Hồ Tây (sen ở đây to và thơm hơn sen những nơi khác). Hoa sen phải hái trước lúc bình minh.

Đam mê với nghiệp, vui buồn vì nghiệp, cuộc đời người con gái làng sen Tây Hồ bảng lảng trong ngan ngát hương hoa, trong sóng nước hồ Tây thơ mộng thật giản dị, nhưng đẹp lắm thay.

Minh Nguyệt - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 103, tháng 8/2018

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ