Ngày đăng:   Thứ 4, 14-03-2018 15:20:11   /   Lượt đọc: 1723

Tết về Thạch Xá xem làm chè lam

(GDTĐ) - Từ trung tâm Hà Nội, theo đường cao tốc Láng-Hòa Lạc, chúng tôi tìm về xã Thạch Xá, huyện Thạch Thất - một vùng đất cổ, có lịch sử trên 600 năm hình thành và phát triển. Nơi đây từ lâu không chỉ được biết đến với di tích văn hóa quốc gia Chùa Tây Phương với 18 vị La Hán bề thế mà còn cả đặc sản chè lam ngon nổi tiếng khắp trong Nam, ngoài Bắc.

 

Nghề làm chè lam ở Thạch Xá có từ lâu đời. Năm 2004, Thạch Xá được UBND tỉnh Hà Tây (cũ) công nhận là Làng nghề truyền thống. Chè lam Thạch Xá đã trở thành đặc sản hiếm có không chỉ ở Hà Nội mà lan tỏa tới cả nước, bởi nó có ưu thế hơn các địa phương khác là do các khâu làm hoàn toàn thủ công, chỉ có nghiền bột là dùng máy, nhất là khâu rang thóc thành hoa bỏng. Nguyên liệu làm chè lam gồm có: thóc nếp, lạc, đường, mạch nha, gừng, nước. Tùy theo yêu cầu của khách hàng có thể thêm vừng, thịt nạc. Để làm chè lam ngon cần phải rất tỉ mỉ từ khâu đầu tiên là chọn nguyên liệu, trong đó quan trọng nhất là chọn thóc. Thóc nếp phải chọn loại thóc đẹp (nếp cái hoa vàng, nếp nhung), hạt to, mẩy đều, không lẫn tẻ, thóc phơi không được già quá hay non quá. Lạc phải chọn hạt ngon, không sâu, không thối; gừng, đường, mạch nha đều phải đảm bảo chất lượng thì chè lam mới ngon. Khâu tiếp theo của quy trình làm chè lam là cho thóc nếp vào rang thành hoa bỏng. Sau đó sàng bỏ trấu, cho vào máy nghiền thành bột. Lạc đem rang chín, sàng bỏ vỏ, xoa đều cho hạt lạc tách làm đôi. Gừng thái lát, ép lấy nước. Bước tiếp theo là cho đường, mạch nha, nước, nước gừng theo tỷ lệ nhất định vào đun sôi già lửa. Sau đó bắc ra, cho bột nếp, lạc rang vào nhào trộn. Khi cho bột vào phải để lại một ít bột khô để làm bột “áo”. Lượng bột cho vào phải vừa đủ, nếu nhiều quá chè lam sẽ bị cứng, ít quá sẽ bị nhão. Nhào trộn cho đến độ dẻo nhất định thì cho lên khuôn, chờ cho chè lam nguội thì cắt. Tùy theo đơn đặt hàng của khách có thể cho thêm thịt nạc rang khô vào trộn cùng, hoặc lăn qua vừng rang. Chè lam cắt xong được lăn qua một lớp bột “áo” để chống dính và đóng gói. Vì quy trình sản xuất chè lam không có rác thải nên không gây ảnh hưởng xấu tới môi trường. Chè lam bán chủ yếu vào dịp Tết và mùa lễ hội nên các cơ sở sản xuất nhiều nhất là vào mùa đông.

Thạch Xá hiện có khoảng 50 hộ làm chè lam chuyên nghiệp, thu hút hơn 200 lao động. Nhưng vào dịp Tết Nguyên Đán, có tới 90% hộ gia đình ở Thạch Xá làm chè lam: làm để mời khách thưởng thức trong dịp Tết, để biếu bà con họ hàng gần xa, làm quà cho những người con xa quê hương, làm theo đơn đặt hàng. Những dịp cao điểm như Tết cổ truyền, lễ hội… có hộ mỗi ngày bán được cả tấn chè lam thành phẩm. Thị trường tiêu thụ chè lam Thạch Xá khắp trong nước, trong đó nhiều nhất là tại địa bàn huyện, các huyện lân cận như Hoài Đức, Quốc Oai.. và các tỉnh bạn như: Đền Hùng -Phú Thọ, Chùa Yên Tử -Quảng Ninh…

Ông Nguyễn Huy Hiến, 50 năm nổi danh làm chè lam ngon nhất nhì trong làng cho biết: “Tất cả các công đoạn đều được chúng tôi làm thủ công. Làm thủ công thì mới cho ra được những miếng chè lam đậm đà hương vị quê hương. Trước đây cũng có người nhờ đến công nghệ máy móc ở một số công đoạn nhưng bánh không được dẻo thơm. Chúng tôi không dùng chất bảo quản, thời gian sử dụng bánh là sáu tháng”.

Nghề làm chè lam ở Thạch Xá không chỉ là nghề truyền thống mà còn là bí quyết phát triển kinh tế của một số hộ ở đây. Tuy nhiên, việc phát triển làng nghề còn có những khó khăn nhất định, trong đó quan trọng nhất là thị trường tiêu thụ và nguồn cung ứng nguyên liệu, bảo quản nguyên liệu. Làng nghề làm chè lam Thạch Xá đã tồn tại qua bao thăng trầm, lớp trẻ hôm nay tiếp nối những bí quyết của lớp người đi trước để tiếp tục đưa sản phẩm chè lam Thạch Xá đi khắp trong và ngoài nước. Đó không chỉ là niềm tự hào của người dân Thạch Xá nói riêng mà còn là niềm tự hào của người dân huyện Thạch Thất nói chung.

Ngọc Nguyễn - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 97+98, tháng 1,2/2017

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ