Ngày đăng:   Thứ 6, 01-02-2019 14:29:34   /   Lượt đọc: 554

Tết về nhớ bánh gai làng Giá, xứ Đoài

(GDTĐ) - “Bánh gai làng Giá thơm ngon Con gái làng Giá tươi giòn sắc xuân Giã lá, xay bột chuyên cần Khéo tay gói bánh, người ăn tìm về...".

 

Xưa nay, người dân khắp vùng vẫn truyền nhau câu ca dao ấy, cũng như bảo nhau tìm về thưởng thức thứ đặc sản nổi tiếng - bánh gai làng Giá.  Dẻo thơm bánh gai làng Giá, bởi nó thể hiện quan niệm về nhân sinh: Thiên, địa, nhân (theo thuyết Tam giáo). Bánh gai là thể hiện cho con người. Con người giao hòa với trời đất, âm dương. Vì vậy bánh gai trong ngày lễ, Tết được chuẩn bị cầu kỳ, công phu, tốn thời gian nhất.

Bánh gai được làm từ lá của cây gai - một loại cây đặc biệt, ít nơi trồng được. Không phải vị của bánh gai Ninh Giang (Hải Dương), cũng không giống với bánh gai Cầu Ốc (Nam Định), cách gói cũng chẳng như loại bánh gai ít lá của miền Trung... bánh gai làng Giá (xã Yên Sở, Hoài Đức, Hà Nội) lại có nét đặc trưng riêng của một làng nghề truyền thống xứ Đoài. Và chính vị của bánh, một vị rất riêng, với màu và mùi thơm đặc trưng cũng là sản vật có được từ thứ lá gai ở miền quê này. Bánh gai được làm nhiều vào ngày Tết và ngày hội làng. Hội làng Giá rất nổi tiếng, là một trong 4 hội lớn nhất tỉnh Sơn Tây xưa:

"Bơi Đăm, rước Giá, hội Thầy

Vui thì vui thật, chẳng tày Rã La".

 

Dịp tháng 3 âm lịch hàng năm, làng Giá lại chuẩn bị cho lễ hội làng. Đây là dịp để nhân dân địa phương làm sống dậy những sinh hoạt văn hóa từ ngàn xưa và là dịp để con cháu xa quê trở về với nguồn cội. Có rước Giá, có nghiềm quân. Nhưng dù hội lệ hay đại đám thì bao giờ người dân làng Giá - Yên Sở cũng làm bánh gai. Nguyên liệu làm bánh gai đơn giản, với những sản vật từ đồng quê như lá gai, lá chuối, gạo nếp, sen, dừa... thế mà làm nên một loại bánh vô cùng đặc biệt, mang vị thơm của bột lá gai, vị ngọt của đường, vị béo của dừa, hạt vừng, hạt sen, vị bùi, dẻo của gạo nếp xay nhuyễn... Trong số ấy, lá gai là thứ nguyên liệu duy nhất làm nên nét riêng của loại bánh này, cũng như tạo cho bánh một vị thơm mà không loại bánh nào có được. Lá của cây gai được tước hết gân và sơ, rồi đem giã nhuyễn trộn với bột gạo nếp. Đây cũng là lý do để bánh gai có màu đen và mùi thơm rất đặc trưng. Làm bánh gai có mấy công đoạn chính: từ xay bột, giã lá gai, đến làm nhân bánh và gói. Có tỉ lệ nhất định giữa lượng lá gai khô, gạo nếp, đường phên... Tỉ lệ này là bí quyết gia truyền của mỗi gia đình, làm nên nét riêng cho cả hương vị lẫn màu sắc của bánh. Nguyên liệu và các khâu làm bánh thì địa phương nào cũng vậy nhưng sự tỉ mỉ, dân dã trong cách chế biến đã làm nên nét riêng của bánh gai xứ Đoài. Dù trong thời buổi hiện đại nhưng người làng Giá vẫn bảo nhau rằng phải dùng chày gỗ, cối đá để giã lá gai và giã gạo nếp thành bột thì mới được loại bánh dẻo, ngon nhất. Hay khi làm bột bánh cũng vậy, phải trải bột lên mâm nhôm chứ không phải là vật dụng nào khác. Sau đó cắt bột thành từng mảng vuông đều nhau vừa bằng một chiếc bánh và đặt nắm nhân vào giữa để vo lại bao kín lấy nhân. Người ta nói đặt lên mâm nhôm, trải đều như vậy sẽ cho ra loạt bánh to đều nhau tăm tắp...

Xưa nay người ta vẫn dùng lá chuối để gói bánh, mà phải là lá chuối già, đã chuyển sang màu thẫm, nâu. Đây là loại lá đặc trưng của vùng quê Bắc bộ. Quả thật trong các khâu làm bánh, làng Giá vẫn luôn giữ được những nét truyền thống như thế. Và điều này đã tạo nên nét riêng của thương hiệu bánh gai xứ Đoài: ngon miệng ngay bởi mùi lá gai chân chất, quê mùa, hay dân dã bởi màu bánh mịn, mượt, đen nhánh như hạt na và điểm lấm tấm những hạt vừng. Bánh gai làng Giá đã đạt được tiêu chuẩn ấy và không dễ gì bánh gai các vùng khác có được bởi chất lượng ngon, hương vị riêng, mẫu mã đẹp.

Lệ Thu - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 109+110, tháng 1+2/2019

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ