Ngày đăng:   Thứ 2, 07-01-2019 14:44:11   /   Lượt đọc: 90

Nguyễn Khuyến – Những mùa thu còn mãi

(GDTĐ) - Chúng tôi về thăm quê hương nhà thơ Nguyễn Khuyến (1835-1909)- thôn Vị Hạ, xã Trung Lương, Bình Lục, Hà Nam. Hơn trăm năm đã trôi qua với bao dâu bể, cảnh sắc làng quê Tam Nguyên Yên Đổ hẳn đã thay đổi nhiều nhưng có cảm giác “ngõ trúc quanh co” dẫn vào ngôi nhà của thi sĩ vẫn thế. Những hàng cau, bụi tre thân thuộc bao đời với làng quê Việt phủ bóng trên con đường nhỏ.

Qua chiếc cổng gạch nhỏ và thấp trên có dòng chữ "Môn Tử Môn" (Cổng dành cho học trò) chúng tôi vào thăm căn nhà Nguyễn Khuyến đã sống 26 năm, kể từ khi từ quan cho đến cuối đời, nay là từ đường thờ ông. Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, năm nay 78 tuổi, cháu đời thứ năm và là người coi sóc từ đường thì ngôi nhà này vẫn giống như khi cụ thân sinh Nguyễn Khuyến dựng cách đây hơn 200 năm. Ngôi nhà đã được công nhận là di tích quốc gia và thường xuyên thu hút nhiều du khách gần xa mến mộ nhà thơ đến tham quan.

 

Bên trong từ đường, những di ảnh, hiện vật liên quan đến Nguyễn Khuyến được trưng bày một cách giản dị và trang trọng. Ban thờ trầm mặc khói hương.Gian chính có hình ảnh nhà thơ, tấm biển "Ân tứ vinh quy","Nhị giáp tiến sĩ" do vua Tự Đức ban tặng.Liền bên là bức tượng Nguyễn Khuyến cầm gậy trúc, dáng vẻ khoan thai, thư thái. Trong số nhiều cây trái trong vườn nhà có ba cây nhãn, theo lời người thân trong gia đình kể lại thì chính Nguyễn Khuyến trong một lần vào cung đã xin vua ba hột nhãn về trồng, tượng trưng cho bảng nhãn đỗ đầu ba khoa thi của mình. Trên gian chính từ đường còn treo bài thơ TS Dương Khuê mừng Nguyễn Khuyến ba lần đỗ cao:

Ba lượt văn trường ba lượt quán quân

Hùng phong khí thế tuyệt kinh nhân

Vị Xuyên như thế ai địch nổi

Cùng lứa chúng mình lại có anh

Bốn đời văn nghiệp còn ghi bảng

Bảy tuần tiên giáng ngọn đào xuân

Non sông còn hẹn ngày quay lại

Bầu cơm giỏ nước gặp mây xanh

(Bản dịch của Trần Đức Toàn)

Chúng tôi có cuộc trò chuyện với ông Nguyễn Thanh Tùng tại từ đường. Câu chuyện gợi lại những hình ảnh một thời của Tam Nguyên Yên Đổ từ một cậu học trò nghèo sau những lận đận thi cử, đỗ đạt và tham gia vào chốn quan trường giữa cảnh nước mất nhà tan, triều đình suy vong, ngoại bang xâm chiếm, xã hội nhiều bế tắc nhiễu nhương. Là người chính trực, thẳng thắn, việc Nguyễn Khuyến từ quan về quê nhà ở ẩn khi mới 50 tuổi cũng là điều dễ hiểu.Có lẽ chính Nguyễn Khuyến cũng không ngờ, sự nghiệp văn thơ của ông, nhất là trong 26 năm cuối đời với hàng trăm bài thơ chữ Hán, chữ Nôm đã đưa ông lên vị trí những nhà thơ tiêu biểu của dân tộc. Bởi vì, trong bài thơ “Đề ảnh”, Nguyễn Khuyến đã tự đặt câu hỏi: Nghìn năm sau ta sẽ là ai? Một câu hỏi day dứt, phân vân về thân phận và những gì một trí thức, văn nhân để lại cho hậu thế.

Gia tài văn học Nguyễn Khuyến gồm tác phẩm Quế Sơn thi tập,Yên Đổ thi tập,Bách Liễu thi văn tập... Nguyễn Khuyến còn viết nhiều bài ca, bài hát ả đào, văn tế, câu đối. Ông sáng tác cả bằng chữ Hán và chữ Nôm. Nguyễn Khuyến vừa là nhà thơ trào phúng vừa là nhà thơ trữ tình. Lĩnh vực nào ông cũng có những tác phẩm để lại dấu ấn đặc sắc.

Nhưng nổi tiếng nhất có thể nói là chùm ba bài thơ Thu của Nguyễn Khuyến. Nhà thơ Xuân Diệu từng nhận xét: "Nguyễn Khuyến nổi tiếng nhất trong văn học Việt Nam là về thơ Nôm. Mà trong thơ Nôm của Nguyễn Khuyến, nức danh nhất là ba bài thơ mùa thu: Thu Vịnh, Thu Điếu, Thu Ẩm ".

 

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,

Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu

Nước biếc trông như tầng khói phủ

Song thưa để mặc bóng trăng vào

(Thu Vịnh)

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo 

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo

(Thu Điếu)

Nhà thơ đã gửi hồn mình với bao tâm trạng, hoài cảm vào cảnh sắc non nước mùa thu quê hương bằng một thứ tiếng Việt trong trẻo và gợi cảm lạ lùng.Những mùa thu ấy mãi mãi sống trong thơ ông với tất cả vẻ đẹp, hương sắc, âm thanh của thiên nhiên cây cỏ và nhận được sự yêu mến, đồng cảm của nhiều thế hệ người đọc sau này.

Một ngày thu. Bầu trời xanh cao. Vườn nhà Nguyễn Khuyến rợp bóng cây xanh. Ở nơi đã được công nhận là di sản văn hoá quốc gia này, quang cảnh vẫn như khi Nguyễn Khuyến còn sống. Vẫn những bụi tre bụi trúc thân thuộc, chiếc thuyền nhỏ trên mặt ao thu nước trong veo. Tưởng như thấy bóng thi nhân ngày trước đang buông cần dưới bóng trúc, lắng tai nghe tiếng cá đớp động chân bèo trong yên tĩnh thanh bình làng quê.

Trần Mai Hưởng - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 108, tháng 12/2018

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ