Ngày đăng:   Thứ 5, 14-03-2019 16:28:23   /   Lượt đọc: 846

Để nhà giáo Hà Nội vượt qua áp lực nghề nghiệp

(GDTĐ) - Áp lực nghề nghiệp mà mỗi giáo viên phổ thông Việt Nam hiện đang phải đương đầu chính là sứ mệnh của nhà giáo, sứ mệnh của giáo dục Việt Nam trong công cuộc xây dựng đất nước của thời đại công nghiệp 4.0. Một thời đại mà cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đang đòi hỏi mỗi đất nước nếu không có một nền giáo dục đủ mạnh để đáp ứng kịp thời nguồn nhân lực chất lượng cao thì sẽ không bao giờ đáp ứng được yêu cầu phát triển của một nền khoa học kỹ thuật không biên giới.

Muốn giáo dục phát triển, ngoài đường lối đầu tư cho giáo dục, xác định vị thế của giáo dục trong mối tương quan sự phát triển của kinh tế, văn hóa, xã hội thì vấn đề đội ngũ nhà giáo, nguồn nhân lực để quyết định tốc độ phát triển giáo dục phải là một vấn đề chiến lược phát triển của mỗi đất nước. Thời đại công nghệ 3.0, các nước “hóa rồng” đều nhờ đầu tư để có một nền giáo dục tiên tiến, hiệu quả đi trước một bước thì cách mạng công nghiệp 4.0 vị trí của giáo dục mỗi nước lại càng quan trọng hơn.

Đặc biệt, áp lực đến với các nhà giáo càng lớn hơn, không chỉ vì kiến thức khoa học được tích hợp từ nhiều ngành mà còn việc đưa được vào cuộc sống. Nhiều kiến thức khoa học của thầy cô tích lũy xưa nay để dạy có thể đã nhanh chóng lạc hậu, thầy cô không sớm cập nhật sẽ bị lạc hậu với không chỉ kiến thức của bài giảng mà cả với kiến thức mà học sinh đã cập nhật. Thầy cô không chỉ có kinh nghiệm mà phải thực sự vận dụng khoa học giáo dục tiên tiến mới đáp ứng được nhu cầu của học sinh thời đại 4.0. Đây là áp lực lớn nhất mỗi thầy cô giáo phải vượt qua.

Giáo dục Việt Nam trong 5 năm gần đây đã có một đường lối phát triển giáo dục quốc gia hết sức đúng đắn, sáng suốt. Đó là Nghị quyết 29/TW, coi giáo dục là “quốc sách hàng đầu”, coi giáo dục là lĩnh vực ưu tiên để phát triển, để đầu tư.

Thầy cô giáo không chỉ dạy chữ mà còn dạy người

Nhưng thực tế cho đến nay thì sao? Trường lớp chưa đủ chỗ cho trẻ em theo học. Không thu hút được người tài làm giáo dục, ngành giáo dục lại trở thành ngành “bị phạt vi phạm hành chính nặng nề nhất”. Ngành giáo dục phải là ngành đi đầu trong việc đưa biện pháp giáo dục lên hàng đầu để xây dựng con người mới của thời đại, những biện pháp giáo dục sáng tạo của mỗi nhà giáo lại bị ngăn chặn bởi chính Nghị định xử phạt hành chính? Đó cũng là áp lực thực tế đang đè nặng lên mỗi nhà giáo.

Để giúp nhà giáo chủ động vượt qua áp lực nghề nghiệp, không có cách nào khác phải giúp họ vượt qua chính mình, dám đương đầu với nghịch cảnh, tìm niềm vui hạnh phúc trong quá trình sáng tạo của nghề nghiệp.

Đi tìm cách tháo gỡ áp lực nghề nghiệp cho các nhà giáo, chúng tôi xin đề xuất:

Thứ nhất: Mỗi nhà giáo phải biết lãnh đạo chính mình, để tự mình vượt qua những áp lực, những nghịch cảnh của cuộc sống

Nghề dạy học không phải chỉ là nghề truyền thụ kiến thức mà là nghề “dạy người” mà phải dạy làm người bằng chính nhân cách của mình. Nhân cách của người thầy càng lớn, càng có sức hút, lan tỏa, tác động đến học sinh của mình. Thành công trong nghề nghiệp là ước mơ suốt đời của mỗi nhà giáo.

Một nhà khoa học chuyên nghiên cứu về tên lửa và vũ trụ, lại từng làm Tổng thống Ấn Độ từ 2002 – 2007 nhưng ông vẫn mong muốn mọi người biết đến mình là thầy giáo dạy giỏi – GS.TS A.P.J Abdu KaLam đã viết “Nhà giáo là một nghề hết sức cao quý, hình thành nhân cách, năng lực và tương lai của mỗi cá nhân. Nếu mọi người nhớ đến tôi là một giáo viên giỏi, đó sẽ là vinh dự lớn nhất đối với tôi”.

Ngoài lòng tự hào, hãnh diện về sứ mệnh vẻ vang của nghề dạy học, mỗi thầy cô giáo phải biết lãnh đạo chính mình và đây chính là cách để phát triển bản thân tốt nhất, phù hợp nhất với nghề dạy học. Muốn lãnh đạo chính mình trước hết họ phải tự đánh giá được bản thân có những ưu điểm gì và còn những hạn chế nào trong quá trình phát triển nghề nghiệp.

Hiện nay, số đông nhà giáo chưa thể hiện được đặc trưng nghề nghiệp của mình: Nghề dạy học muốn thành công phải nắm được tâm sinh lý đối tượng mình dạy, mình giáo dục. Những nguyên tắc, phương pháp giáo dục giáo viên ít chú ý vận dụng trong thực tế. Đặc biệt phải từ thực tiễn giảng dạy, giáo dục mỗi người lại tự đúc rút cho mình những bài học kinh nghiệm, tự nâng cao năng lực trình độ. Điều này số đông giáo viên ít quan tâm, ít làm được.

Bên cạnh đó, một số nhà giáo mắc bệnh nghề nghiệp: chạy theo lý thuyết kinh điển, bám vào tri thức có sẵn trong sách giáo khoa (mặc dù nó đã lạc hậu cả về khoa học lẫn thực tiễn) không gắn với thực tiễn đời sống, luôn cho mình là đúng coi thường những đóng góp của đồng nghiệp, khó chịu với những thắc mắc của học sinh. Luôn nói nhiều, không chịu lắng nghe, luôn đổ lỗi cho học sinh, cho cha mẹ học sinh và nhà trường, đồng nghiệp, còn bản thân luôn cho là hoàn hảo.

Ngoài ra, nhiều giáo viên chưa thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy, phương pháp giáo dục là do coi thường những đợt tập huấn, huấn luyện nghiệp vụ của từng trường hoặc cơ quan quản lý giáo dục tổ chức. Cũng có lỗi của người tổ chức là chưa thiết thực, còn hình thức, số đông giáo viên không coi trọng nghề của mình bằng chính việc không thực hiện được tính chuyên nghiệp của nghề giáo, dễ tự do tùy tiện, ngẫu hứng, không chịu theo những qui trình chuẩn mực chặt chẽ. Tùy tiện khác xa với linh hoạt và sáng tạo của nghề giáo.

Vượt qua áp lực, tâm huyết với nghề, với trẻ

Trong các nhà trường sư phạm, nhà trường phổ thông ít đào tạo, ít đòi hỏi cao về mặt này để giáo viên quá tự do và tùy tiện về nghiệp vụ. Tất cả những chuẩn mực của một giờ lên lớp họ chỉ quan tâm thực hiện khi thao giảng hoặc có thanh tra, có người dự giờ.

Đặc biệt từ sau 2020 khi áp dụng chương trình, sách giáo khoa mới theo hướng tích hợp các môn học, theo hướng phát triển theo năng lực người học nếu giáo viên không được huấn luyện đến mức có đủ kỹ năng, có thói quen để làm tốt trong các giờ lên lớp gây hứng thú học sinh  hay lại để giáo viên tự do, tùy tiện thực hiện. Nếu vậy chắc chắn chúng ta không thể thay đổi tận gốc về chất đội ngũ nhà giáo hiện nay.

Để giúp nhà giáo vượt qua chính mình, họ phải biết tự lãnh đạo bản thân, chúng tôi muốn kiến nghị Bộ GD&ĐT, Công đoàn giáo dục Việt Nam và Hội khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam nên nghiên cứu, triển khai chương trình giáo dục “Nhà lãnh đạo trong tôi” (The leader in Me) của Tiến sỹ Tâm lý học Stepphen R.Covey khởi xướng những năm gần đây. Chương trình này đã được nhiều trường học ở Mỹ, Singapore và nhiều nền giáo dục tiên tiến áp dụng để xây dựng đội ngũ nhà giáo và áp dụng giáo dục học sinh của mình.

Chương trình xây dựng trên cơ sở áp dụng “7 thói quen thành đạt” của TS Stepphen R.Covey trong tác phẩm của mình từ năm 1989. Tác phẩm “7 thói quen hiệu quả” được xây dựng trên cơ sở phỏng vấn, tìm hiểu những giám đốc, tổng giám đốc của những tập đoàn kinh tế lớn thế giới, những người thành công trong các lĩnh vực khoa học, xã hội, nghệ thuật để ông đúc rút ra 7 thói quen cho mỗi người muốn thành công trong cuộc sống. Đó là: Sống chủ động; Bắt đầu với mục tiêu; Ưu tiên việc quan trọng; Tư duy cùng thắng; Hiểu rồi được hiểu; Hợp lực; Rèn giũa bản thân.

Thành công của mỗi nhà giáo ở Việt Nam hiện nay còn phải biết phát huy nội lực của chính mình, từ chính những chương trình huấn luyện cụ thể này.

Thứ hai: Phát huy nội lực, tìm niềm vui hạnh phúc trong sáng tạo nghề nghiệp

Tôi xin không bàn tới lý luận về “phát triển nội lực” của nhà giáo, nhà trường Việt Nam hiện nay mà chỉ nêu một thực tế mới đây. Ngày 20/10/2018 trên báo điện tử Vietnamnet có yêu cầu tôi bình luận về một bài viết của TS Nguyễn Chí Hiếu là đại diện duy nhất của Việt Nam được nhận học bổng Eisenhower Fellowship 2018 về giáo dục, trong dịp anh đến thăm trường công lập ngoại ô Chicago đã tạo nên 3 kỳ tích chỉ sau 3 năm:

Trước khi lập kỳ tích, trường công lập ở Chicago có 3000 học sinh đã rơi vào tình trạng: 85% học sinh là dân nhập cư, 15% là dân Mỹ da đen; Học sinh nghỉ học giữa chừng cao ngưỡng 50-60%; Học sinh tốt nghiệp đại học chỉ có 5-10%; Học sinh bạo lực học đường, vào tù trên 40%.

Nhưng chỉ sau 3 năm thực hiện 3 kỳ tích thì: Số học sinh nghỉ học giữa chừng chỉ còn 5%; Tỷ lệ học sinh vào đại học 50-60%; Tỷ lệ học sinh bạo lực học đường và vào tù còn 0%.

Ba kỳ tích của nhà trường chỉ tập trung vào:

Xây dựng chương trình học mới sao cho phù hợp với đối tượng học sinh chứ không phải chương trình cứng nhắc cho cả 3000 học sinh:

Chương trình IB là dành cho 15% học sinh xuất sắc nhất, muốn hướng đến những trường đại học hàng đầu.

Chương trình Avid là dành cho 15% học sinh khá giỏi, muốn bước chân vào các trường đại học kha khá.

Chương trình Dạy nghề là dành cho 20% học sinh mà ở đó có nguyên một xưởng sửa chữa ô tô, một nhà bếp học nấu nướng, một phòng lab để học về lập trình và an ninh mạng, một xưởng in ấn để sản xuất ấn phẩm truyền thông.

Chương trình nghệ thuật dành cho 10% học sinh mà ở đó các em được thoải mái vẽ dầu, làm gốm, điêu khắc, múa hát.

Cả trường cùng làm khoa học:

200 giáo viên của trường tập trung xây dựng 4 chương trình học cơ bản. Đó là chương trình học thuật, chương trình văn hóa và cộng đồng, chương trình phát triển đội ngũ, chương trình kiểm tra và đánh giá.

Mỗi chương trình đều có kế hoạch sau 5 năm về đích như thế nào và có tới 7,8 hành động để thực hiện và có công cụ để đo lường cụ thể.

Hàng giờ hàng ngày cả tập thể gần 200 giáo viên, nhân viên ấy vừa làm vừa phân tích, chỉnh sửa, học hỏi. Để rồi tất cả cùng nhau trưởng thành khi chính học sinh của họ trưởng thành.

Giáo dục đâu phải là câu chuyện của chỉ nhà trường:

Chương trình này họ đã thu hút được đông đảo phụ huynh nhà trường tình nguyện cùng tham gia và các lực lượng xã hội tại địa phương giúp đỡ.

Chắc chắn các nhà giáo Việt Nam có thể làm được và không kém gì các nhà giáo Mỹ. Bằng chứng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, khó khăn như vậy chúng ra vẫn có Bắc Lý, Cẩm Bình, trường Lao động xã hội chủ nghĩa Hòa Bình. Những điển hình tiên tiến, sống động về tinh thần vượt khó, tâm huyết, sáng tạo của các nhà giáo. Nay những điển hình phát huy nội lực của nhà giáo Việt Nam như thế chắc còn rất nhiều nhưng chưa được Bộ GD&ĐT quan tâm, tổng kết.

Chỉ có trở lại cơ chế tự chủ cho các nhà trường, để các nhà giáo phát huy hết nội lực của mình mới có thể có thành công trong giáo dục, mang lại niềm vui hạnh phúc cho các thầy cô giáo khi chính họ mang đến cho học trò của mình niềm vui, hạnh phúc.

Sở GD&ĐT Hà Nội và Công đoàn giáo dục Hà Nội đang thực hiện giải thưởng “Nhà giáo Hà Nội tâm huyết, sáng tạo” đã khơi dậy được nội lực của nhiều nhà giáo Hà Nội không chỉ tâm huyết mà còn sáng tạo trong sự nghiệp trồng người.

Năm học 2017-2018, kênh VTV7 của Đài truyền hình Việt Nam đã làm chương trình “Thầy cô thay đổi” cũng học tập từ chương trình của Hàn Quốc nhưng chủ yếu chỉ tập trung phát huy nội lực của nhà giáo, tạo sự thay đổi mỗi nhà giáo khi họ biết quý những giá trị của nghề dạy học, khi họ mang lại niềm vui, hạnh phúc cho học trò bằng chính sự tâm huyết, sáng tạo của mình. Và từ đó, họ có được thành công trong giảng dạy và hạnh phúc trong cuộc sống.

Phát huy nội lực của nhà giáo là phát huy tinh thần tự chủ, tinh thần sáng tạo, vượt qua mọi khó khăn bằng chính lòng yêu nghề, sự tâm huyết và trí tuệ mẫn tiệp của những nhà giáo ở các cơ sở giáo dục.

Từ hai giải pháp cơ bản trên với đông đảo đội ngũ nhà giáo phổ thông hiện nay, hy vọng sẽ giúp họ vượt qua những áp lực nghề nghiệp. Tuy vậy, không thể để các nhà giáo của chúng ta cứ cần mẫn, bất chấp mọi hoàn cảnh để sống chết với nghề. Liệu bao nhiêu thầy cô tự làm được, tự vươn lên trong nghề nghiệp để đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục hiện nay?

Chính vì điều này, xin kiến nghị Đảng, Nhà nước kịp thời có những giải pháp cụ thể (không phải chỉ là chủ trương, đường lối nữa) để hỗ trợ các nhà giáo tâm huyết, sáng tạo, thành công và hạnh phúc trong nghề nghiệp. Cụ thể:

Hội đồng Quốc gia Giáo dục phải do chính Tổng Bí thư, Chủ tịch nước phụ trách và chịu trách nhiệm về sự phát triển giáo dục của đất nước, Thủ tưởng Chính phủ là người chịu trách nhiệm về việc thực hiện các chương trình giáo dục hàng năm chứ không phải Bộ trưởng Bộ GD&ĐT. Theo đó, Bí thư, Chủ tịch các tỉnh thành phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự phát triển giáo dục cùng sự yếu kém của giáo dục các địa phương, tỉnh thành.

Từng bước nghiên cứu để giao quyền tự chủ cho các trường, không chỉ là đại học mà cả phổ thông được quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm giải trình với xã hội về chất lượng giáo dục của mỗi nhà trường.

Với nhà giáo trong hệ thống giáo dục quốc dân họ phải được nhà nước đảm bảo công ăn việc làm ổn định, được đào tạo bồi dưỡng, được sử dụng và tuyển chọn, được tôn vinh và đãi ngộ xứng đáng. Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ cần chấp hành Nghị quyết của Đảng chứ không thể từ chối việc trả lương giáo viên cao nhất trong bộ máy hành chính sự nghiệp. Bộ GD&ĐT cũng cần chỉnh sửa ngay điều 29 và 32 dự thảo Luật xử phạt hành chính trong giáo dục, không thể biến nhà trường thành đồn cảnh sát, không thể biến thầy cô giáo là đối tượng xử phạt hành chính.

NGƯT.TS Nguyễn Tùng Lâm - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 109+110, tháng 1+2/2019

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ