Ngày đăng:   Thứ 2, 26-11-2018 16:43:25   /   Lượt đọc: 101

TS. Đặng Hoàng Giang và phía sau hành trình với người “cận tử”

(GDTĐ) - Trở về từ Áo sau nhiều năm sinh sống ở nước ngoài, TS Đặng Hoàng Giang đã liên tục cho ra mắt những cuốn sách tựa những trang phóng sự đầy nhân văn về xã hội đương đại với những nhân vật có thực, hiện hữu trong cuộc đời. Sau “Thiện ác và smartphone”, “Bức xúc không làm ta vô can” và gần đây nhất là cuốn “Điểm đến của cuộc đời”… ở đó, tác giả đã có một thời gian dài với những nhân vật là những bệnh nhân và người nhà bệnh nhân ung thư trong hành trình cận kề với cái chết của họ

Sống, không phải dài hay ngắn

*Tại sao anh bước vào hành trình không dễ dàng này, bởi cái chết là điều không ai mong muốn. Và với những bệnh nhân ung thư càng là những ám ảnh khôn nguôi?

-Bố mẹ tôi cũng đã gần 80 tuổi nên tôi đã chuẩn bị tâm thế để chấp nhận sự ra đi của họ và giúp họ chấp nhận sự ra đi của mình. Tôi không biết thần chết có thể đến với tôi, với vợ tôi hay với con tôi lúc nào? Chúng ta sẽ đối mặt với nó như thế nào, chúng ta suy sụp, giận dữ, hoang mang, hay là chúng ta hiểu được quy luật của cuộc sống để xem nó như một trải nghiệm hoặc thử thách.

TS Đặng Hoàng Giang

Trong triết lý nhà Phật có câu: “Đau một giây, chết một giờ”. Đó là mong muốn một cái chết nhanh chóng không đau đớn. Ai cũng sẽ phải chết nhưng mỗi người sẽ chết trong một hoàn cảnh khác nhau. Có những người chết vì tuổi già, cũng có những người chỉ đau đớn một vài tiếng trước khi chết nhưng đối với những bệnh nhân ung thư, họ phải nếm trải sự đau đớn của thể xác lẫn sự cô đơn về mặt tinh thần trong một thời gian dài.

Đó là những mảnh đời “bị ẩn” dưới mọi lớp cắt của xã hội, bị đè nặng bởi 2 chữ: ung thư, là khoảng không gian của những sinh mệnh trẻ đang dằn vặt, hối tiếc, lo toan cho mục đích sống cuối cùng trong những giờ, phút sau cùng ấy. Là câu chuyện của người mẹ trẻ Hoàng Vân, dành phần sức lực cuối cùng của mình để ghi âm vào điện thoại những lời dặn dò dành cho 2 đứa con 8 tuổi và 3 tuổi. Tất cả tình yêu của người mẹ dồn cả vào đoạn ghi âm 30 phút ngắn ngủi đó. Bà mẹ ấy cũng đã chấp nhận sống mù lòa trong những ngày cuối đời sau khi thực hiện tâm nguyện hiến giác mạc còn lành lặn cho những người còn sống.

Là chuyện của cô gái tên Huế, ở tuổi 21 vẫn đang cố gắng hoàn thành lớp đại học và cố mang lại niềm vui cho người thân, bạn bè. Cô bị bệnh đã 5 năm nay, cùng đồng hành, hỗ trợ những bệnh nhân ung thư khác. Rất nhiều người bạn của cô đã ra đi, trong đó có cả người yêu của cô - một chàng trai cô gặp trong thời gian điều trị. Cô chia sẻ, những bệnh nhân K như cô không sợ chết, họ chỉ sợ những cơn đau đớn mà thôi…

Hiện nay xã hội rất ngại nói về cái chết, người nhà và bác sĩ không dám nói về cái chết, sợ xui xẻo. Nhưng chúng ta cần nói về cái chết và có một khái niệm đó là “Những trao đổi cuối đời”. Chúng ta sẽ xem những bệnh nhân có nguyện vọng gì, mong muốn gì vào những ngày cuối đời của họ, họ muốn làm gì và họ cần làm một số việc để khép lại cuộc đời của họ cho có ý nghĩa. Ví dụ họ cần tha thứ cho ai đấy và cần xin ai đấy tha thứ.

*Anh đã ghi lại được tỉ mỉ những nỗi đau của các bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối, lý do nào khiến “người lạ” tin tưởng trải lòng với anh?

-Tôi đã gặp khá nhiều người. Có những người không dám đối mặt với các trải nghiệm của chính họ. Có những người nói chuyện một lần với tôi, như một biện pháp trị liệu, nhưng họ không muốn mất thêm thời gian, không muốn hồi tưởng lại tỉ mỉ nữa. Những nhân vật trong tác phẩm của tôi là những người đủ dũng cảm mở hết lòng mình và tin tưởng để cho tôi tham dự vào cuộc sống của họ.

Bệnh nhân ung thư luôn có tâm lý mặc cảm, tự ti, luôn nghĩ rằng sự tồn tại của họ trên đời này là vô nghĩa, họ không dám chia sẻ những suy nghĩ của họ cho người thân nhưng lại sẵn sàng nói hết với một người lạ. Là người ngoài cuộc, tôi hiểu được nỗi cô đơn trong họ, thứ họ cần là sự an ủi, được lắng nghe, khao khát được nghĩ, được sống cuộc sống ý nghĩa, nhưng họ lại đang thiếu những thứ đó bởi người thân của họ luôn lảng tránh khi nói đến cái chết. Và từng bước một, họ đã tin tưởng và chia sẻ, khi họ cảm nhận được sự trân trọng và thấu hiểu của tôi.

TS Đặng Hoàng Giang trong một cuộc trò chuyện về “Điểm đến của cuộc đời”

Chấp nhận hơn là “chống chọi vô vọng”

*Dường như qua đó, anh cũng “ngộ” ra những điều mới mẻ, không phải thương theo truyền thống “còn nước, còn tát”?

-Trong hành trình đó, tôi đã nhìn thấy những nỗi đau rất kinh khủng. Điển hình là khi đứa con của chị Hà nói với mẹ: “Con chỉ cần mẹ thôi, con không sợ chết, đi đâu có mẹ là được”, cái tuổi của bé, chưa hiểu nỗi đau của sự chia ly với cái chết. Tôi đã nhìn thấy nỗi đau thân xác hết sức kinh khủng của mọi người, như cô Vân bị liệt toàn thân, tất cả xương khớp đều đau, cảm giác giống như bị tra tấn, tra tấn 24/7 và 9 tháng liền như vậy. Cậu Hùng thì bị ung thư bàng quang, nên cậu chỉ có thể nhịn đói mà thôi. Buổi đêm cậu ấy ngồi ngoài sân, ngắm sao, hút 1 điếu thuốc và... đói. Khi cậu ấy thiếp đi ngủ, thì toàn mơ thấy thức ăn. Những món ăn, những bữa tiệc rực rỡ hiện ra…

Trong xã hội hiện đại người ta cứu người bệnh ung thư bằng những ca mổ, xạ trị, thuốc men cho đến phút cuối cùng bởi vì triết lý còn nước còn tát, nếu như dừng có nghĩa là đầu hàng.

Người ta hay nói, anh hùng là người chống chọi với bệnh tật. Cũng có cái đúng, nhưng mặt khác chúng ta cũng cần thay đổi quan điểm về anh hùng. Người anh hùng là người nhận ra rằng đây là lúc cần phải đón chào cái chết, bắt tay với cái chết và chấp nhận nó, chứ không thể chống chọi một cách vô vọng. Bạn Liên ở Đà Nẵng đã làm được điều đó một cách tuyệt vời, bạn chỉ mới 28 tuổi, khi ung thư đã di căn bạn không hóa trị tiếp, bạn nói rằng: “Tôi muốn cuộc sống chất lượng, nếu tôi được sống 6 tháng bình yên, tôi có thể cười và nói rằng tôi không đau, không bị các biến chứng phụ, nó tốt hơn là trải qua 2 năm đầy những đau đớn”.

Và đấy là một quan niệm rất mới mà y học không chấp nhận. Nhưng với tôi bạn ấy là một anh hùng, đã bình tĩnh nhìn vào cái chết của mình, chấp nhận nó, dùng thời gian cuối của mình một cách hợp lí nhất, vui vẻ nhất.

*Điều anh đã học được sau “hành trình” thấm đẫm nỗi đau này?

-Người ta không có tự do để khước từ bi kịch, không thể chạy trốn bi kịch, nhưng có tự do để lựa chọn thái độ sống của mình. Sống có nghĩa là vượt qua những thử thách mà cuộc đời đem đến cho mình với sự đàng hoàng và lòng tự trọng. Khi mà bi kịch cá nhân xảy ra kinh khủng nhất, thì đấy cũng là lúc người ta trỗi dậy mong muốn làm việc có ích cho xã hội để tự chữa lành bản thân mình, để cho cuộc sống của mình có ý nghĩa.

Tiếp xúc hằng ngày hằng giờ với những người bệnh, tôi thấy trân quý cuộc sống từng giây từng phút. Mỗi buổi sáng thức dậy mà bạn nhận được tin nhắn trong điện thoại là: “Chú ơi cháu bị mù 1 mắt rồi”, “Tai cháu điếc rồi”, hay “Cháu bị liệt đến đây rồi”... thì lúc đó bạn sẽ thấy quý vô cùng những thứ mà bạn đang có, những tin nhắn đó nhắc nhở là bạn đang may mắn một cách khủng khiếp như thế nào.

Có nhiều khoảnh khắc, tôi thấy mình như một nhà sử học, tìm cách lưu lại dấu vết của họ, lịch sử của họ trên cõi đời này. Cảm giác ấy trỗi dậy khi tôi tìm hiểu rất cụ thể là ngày hôm đó họ mặc gì, nói câu gì lúc mấy giờ… Bên cạnh đó, tôi có cảm giác bất lực, tôi nhìn họ đuối dần, nhìn họ đau đớn mà không giúp đỡ được gì. Bên trong bất cứ một người vô danh nào cũng là một vũ trụ rộng lớn. Sau “Điểm đến của cuộc đời” tôi càng thấm thía rằng cuộc đời ai cũng có thể lấp đầy một cuốn sách. Va chạm nhiều với cái chết, tôi thấy mình bớt ghét người khác hơn, kể cả những người khiến mình phát điên.

Hàng ngày, tôi tập trung hơn vào việc chuyện trò với mọi người, vì tôi không biết có gặp người ta nữa hay không? Tôi cũng cẩn trọng để giữ lời hứa hơn, kể cả những lời hứa nhỏ. Và nhiều lúc tôi nhìn thế giới qua con mắt của người cận tử, của người chỉ còn một vài năm để sống. Cây cỏ, người xa lạ, cái gì cũng rực rỡ lên, đẹp lên, trìu mến lên. Mỗi sự kiện, dù tầm thường hay nhỏ bé đều trở nên đặc biệt, vì có khả năng đó là sự kiện cuối cùng mà họ được trải qua.

Tôi cũng có những thay đổi trong việc nhìn nhận người khác. Trước đây, tôi khâm phục những người làm được việc “lớn lao”: chính trị gia, nhà khoa học, nhà thám hiểm… Giờ đây tôi thấy những người như Hoàng, thợ sửa xe máy, người đã chăm sóc, lau chùi cho vợ trong suốt 10 tháng (Hoàng là chồng của Vân, một trong ba nhân vật chính trong cuốn Điểm đến của cuộc đời) là một người anh hùng thực sự. Tôi thấy cậu ấy thật là đáng ngưỡng mộ.

Và khi kết thúc hành trình thì gia đình tôi đi đăng ký hiến tạng, trong đó có cả con gái 11 tuổi của tôi. Chúng tôi đã nói chuyện rất nhiều với cháu, khi cháu đặt bút xuống, tick vào những ô như “gan”, “phổi” và đến “tim” thì cháu ngừng lại, bảo là: Con sợ. Nhưng cuối cùng cháu cũng vượt qua được nỗi sợ và tick vào ô đó, vì cháu hiểu rằng đến lúc một lúc nào đấy tôi sẽ biến mất và cháu cũng sẽ biến mất…

*Xin cảm ơn Tiến sỹ!

Miên Thảo - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 105, tháng 10/2018

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ