Ngày đăng:   Thứ 2, 25-04-2016 20:07:33   /   Lượt đọc: 3844

Tạo môi trường an toàn cho trẻ từ gia đình, nhà trường, cộng đồng

(GDTĐ) - Là chuyên gia có nhiều năm gắn bó với công tác bảo vệ và chăm sóc trẻ em (BVCSTE),Th.S, BS Nguyễn Trọng An – nguyên Phó Cục trưởng Cục bảo vệ, chăm sóc trẻ em (Bộ LĐ, TB và XH), hiện nay Phó Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và đào tạo phát triển cộng đồng (RTCCD) luôn trăn trở, bức xúc trước tình trạng trẻ em bị bạo hành, bị lạm dụng. Trao đổi với phóng viên Tạp chí Giáo dục Thủ đô, ông đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm góp phần ngăn chặn tình trạng bạo lực đối với trẻ em cũng như đưa ra nhiều lời khuyên bổ ích cho các bậc phụ huynh trong việc phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ em bởi với ông, bảo vệ trẻ em thì tính mạng là quan trọng nhất.

Phải hành động vì trẻ em ngay hôm nay

* PV: Là một chuyên gia về bảo vệ và chăm sóc trẻ em, xin ông cho biết đâu là nguyên nhân tình trạng bạo lực trẻ em ngày càng gia tăng?

-Th.S, BS Nguyễn Trọng An: Đúng là hiện nay, tình trạng bạo lực trẻ em xảy ra ngày càng nghiêm trọng. Qua số liệu thống kê từ năm 2012 đến nay cho thấy, con số này không ngừng gia tăng. Nếu như năm 2012 có gần 2000 trường hợp bạo lực và xâm hại trẻ em thì năm 2013, con số này là 4000 trường hợp và năm 2014 là 4.500 vụ xâm hại và bạo lực trẻ em trong đó, 70% số vụ là lạm dụng và xâm hại tình dục.

Theo tôi, nguyên nhân đầu tiên dẫn đến việc các vụ bạo lực, lạm dụng trẻ em ngày càng gia tăng đó là do vấn đề giáo dục trong gia đình của chúng ta hiện nay còn yếu và chưa được quan tâm. Trước đây, chúng ta có một đội ngũ cộng tác viên BVCSTE đến từng nhà để tuyên truyền, tư vấn cộng đồng về BVCSTE và phát hiện sớm, phòng ngừa bạo lực, xâm hại trẻ em. Vào năm 2007, cả nước có tới 162.000 cộng tác viên (CTV) làm công việc này, tuy nhiên sau khi giải thể Ủy ban DS-GĐ-TE thì không còn tồn tại lực lượng này nữa, do vậy hầu hết các vụ bạo lực và xâm hại trẻ đều do các cơ quan báo chí phát hiện, thông tin sau khi đã xảy ra. Có thể nói, công tác truyền thông, giáo dục và tư vấn tại cộng đồng là một việc làm hết sức cần thiết, bởi các CTV làm việc tại cộng đồng, mỗi người phụ trách khoảng 60 - 80 hộ gia đình, họ là người sống trực tiếp tại khu vực nên họ biết rõ thực trạng cuộc sống của từng hộ gia đình, nắm rõ được những gia đình nào có nguy cơ bạo hành với con để từ đó có những biện pháp tuyên truyền, ngăn chặn kịp thời. Do đó việc tư vấn, truyền thông trực tiếp đến từng hộ gia đình để tăng cường BVCSTE và phòng ngừa xâm hại trẻ em đóng vai trò rất quan trọng.

Th.S, BS. Nguyễn Trọng An

Nguyên nhân thứ hai, đó là ảnh hưởng tiêu cực của nền kinh tế thị trường, ở nước ta kinh tế xã hội chuyển biến rất nhanh khiến cho số lượng trẻ em theo gia đình di cư từ nông thôn ra thành thị rất lớn. Nhiều trẻ nhỏ gia đình không có điều kiện trông nom trong khi bố mẹ phải lo kiếm sống nên phải gửi con vào những nhà trẻ tư, những nhóm trẻ gia đình, thậm chí gửi nhầm cho hàng xóm là “yêu râu xanh”… vì vậy, các em cũng dễ có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại.

Nguyên nhân thứ ba là do hệ thống giám sát, phát hiện các hành vi bạo lực ở ta còn kém. Trước kia với mạng lưới CTV rộng, nếu các em có vấn đề gì là sẽ được CTV phát hiện, còn bây giờ chủ yếu là do báo chí phát hiện đưa lên thì mọi người mới biết và thực tế khi báo chí phát hiện ra đều đã muộn, những câu chuyện đó đều đã xảy ra rồi. Số liệu 4.500 vụ xảy ra trong năm 2014 do Cục BVCSTE, Bộ LĐTBXH thông báo, thực ra mới chỉ là mảng nổi của “tảng băng chìm” mà thôi, còn rất nhiều vụ không được báo cáo thì chúng ta cũng không biết.

Nguyên nhân thứ tư là Hệ thống luật pháp, chính sách và khung pháp lý để bảo vệ, chăm sóc trẻ em chưa đầy đủ.... đồng thời người thực thi pháp luật trong nhiều vụ việc cũng chưa nghiêm là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng bạo lực trẻ em ngày càng gia tăng.

Nguyên nhân thứ năm đó là hiện nay hệ thống văn hóa phẩm của chúng ta không được quản lý chặt chẽ. Rất nhiều sản phẩm phi văn hóa, đồi trụy, dâm ô, các đồ chơi bạo lực như súng, kiếm… không được quản lý chặt chẽ do đó cả người lớn và trẻ em dễ bị tiêm nhiễm các thói hư, tật xấu dẫn đến sự lệch lạc về tâm hồn và đạo đức.

Và nguyên nhân cuối cùng theo tôi đó là việc hỗ trợ kỹ năng phòng chống bạo lực, xâm hại trẻ em cho các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh và các em còn chưa tốt.

*Theo ông, các hành vi bạo lực đó ảnh hưởng gì tới sức khỏe và tương lai của các em sau này?

- Tôi xin nhắc lại định nghĩa về bạo lực/bạo hành như sau: “Việc cố ý sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực hoặc quyền lực đối với bản thân, người khác, hoặc một nhóm người, cộng đồng, dẫn đến chấn thương, tử vong, tổn hại về tâm lý, ảnh hưởng đến sự phát triển hoặc gây ra các tổn thương khác”.

Bạo hành về thân thể và tinh thần trẻ em: “Dùng tay, chân hoặc các vật dụng (gậy, roi, thắt lưng, thước kẻ, tập sách... ) đánh đập, đấm đá, cấu véo, giật tóc… bắt trẻ phải làm các bài tập thể lực quá mức, bắt quỳ hoặc đứng trong tư thế  khó chịu, quát mắng sỉ nhục, nhạo báng trẻ hoặc cô lập, sao nhãng không quan tâm đoái hoài đến trẻ...”.

Toàn bộ các hành động trên không chỉ gây thương tích trên cơ thể, tàn tật về thể xác, mà còn gây sang chấn rất nặng nề về tinh thần của các em, thậm chí những tổn thương này đeo đẳng các em suốt cuộc đời. Nhiều em đã bị rối loạn tâm thần, trầm cảm, kích động và tự tử... Nghiên cứu ở các nước trên thế giới đã chỉ ra, bạo hành trẻ em là một trong những nguyên nhân gây ra những vấn đề bạo lực học đường, rối loạn xã hội nghiêm trọng (nghiện chất gây nghiện, phạm pháp, bạo loạn, giết người,…) sau này.

* Vậy để bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ bị bạo lực, bị xâm hại, chúng ta cần có những giải pháp gì?

- Trẻ em không chỉ là tương lai, mà trẻ em còn là hôm nay. Người lớn chúng ta cần có trách nhiệm chăm sóc trẻ em ngay từ hôm nay, ngay bây giờ. Chúng ta phải có hành động ngay, không chờ đợi đến ngày mai.

Để thực hiện được điều này, trước hết, trong từng gia đình, nhà trường và cộng đồng xã hội cần đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục về bảo vệ chăm sóc trẻ em, nêu cao lòng nhân ái và tình thương đối với con trẻ. Trong đó, giáo dục gia đình là quan trọng hàng đầu. Tăng cường mạng lưới cộng tác viên cộng đồng để tuyên truyền và ngăn chặn các hành vi bạo lực trẻ em. Quản lý chặt chẽ văn hóa phẩm đồng thời hướng dẫn các bậc phụ huynh cũng như các em kỹ năng phòng chống bạo lực. Tiếp đến là cần bổ sung, sửa đổi hoàn thiện khung Luật pháp về Bảo vệ trẻ em. Cuối cùng là sự đảm bảo thực thi luật pháp nghiêm minh và bình đẳng, bất kể ai có hành vi bạo lực, lạm dụng trẻ em, vi phạm pháp luật đều phải nghiêm trị.

*Thế còn về tai nạn thương tích trẻ em, đặc biệt là tai nạn đuối nước, xin ông cho biết ý kiến của mình về vấn đề này? Để giảm thiểu tai nạn thương tích ở trẻ em, ông có lời khuyên gì cho các bậc phụ huynh?

- Có thể nói, tai nạn thương tích cướp đi rất nhiều sinh mạng trẻ em. Qua nghiên cứu số liệu từ năm 2007 đến 2011 cho thấy trung bình mỗi năm có trên 7000 em bị tử vong do tai nạn thương tích, gấp 3 lần số đó bị thương tật, thậm chí thương tật suốt đời. Trong đó, cao nhất vẫn là đuối nước. Hà Nội, Nghệ An và Thanh Hóa là 3 địa phương có số trẻ em tai nạn đuối nước nhiều nhất. Từ năm 2009 đến năm 2011, mỗi năm 3 địa phương này có từ 105 đến 150 trẻ bị chết do đuối nước. Tiếp đến là tai nạn giao thông, rồi đến ngộ độc, hóc, nghẹn, bỏng…

Đảm bảo an toàn cho trẻ trong mọi hoạt động

Nhiều năm qua, hoạt động PCTN tai nạn thương tích cho trẻ em không nhận được sự đầu tư của nhà nước. Từ năm 2013, chúng ta bắt đầu có Chương trình Quốc gia về phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhưng không có kinh phí. Tùy điều kiện cụ thể của từng địa phương, địa phương nào được lãnh đạo quan tâm và có kinh phí thì tự bỏ ra để thực hiện. Mặc dù số liệu về tai nạn thương tích ở trẻ em trong đó có tai nạn đuối nước đã có giảm trong những năm gần đây, tuy nhiên chúng ta cũng không thể chấp nhận hàng năm có hơn hai nghìn trẻ em bị cướp đi sinh mạng vì TNTT. Để có được giải pháp toàn diện phòng chống TNTT, trước tiên chúng ta phải tìm hiểu các nguyên nhân gây ra mà nguyên nhân đầu tiên đó là ý thức chăm sóc của người lớn, của các bậc cha mẹ đối với trẻ em còn kém. Bên cạnh đó, môi trường trong gia đình, môi trường xung quanh còn mất an toàn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây TNTT trẻ em. Thiếu vắng đội ngũ tuyên truyền viên để tư vấn, hướng dẫn các kỹ năng phòng chống TNTT cho trẻ bởi vậy lời khuyên đầu tiên của tôi là cần phải xây dựng các cuốn cẩm nang, tài liệu tuyên truyền phòng chống TNTT và phòng chống đuối nước trẻ em, tăng cường hướng dẫn kỹ năng cho các bậc phụ huynh, các thầy cô giáo là phải luôn luôn có ý thức bảo vệ an toàn, để mắt tới con trẻ mọi lúc, mọi nơi từ việc ăn, ngủ đến vui chơi.

Tiếp đó phải tạo một môi trường an toàn từ trong gia đình, cộng đồng, trường học và nơi vui chơi giải trí của trẻ. Ngay trong nhà mình, cần phát hiện, loại bỏ tất các các yếu tố không an toàn, có nguy cơ gây TNTT cho trẻ ở trong gia đình để có một ngôi nhà an toàn cho trẻ vui chơi, sinh hoạt. Xây dựng được một cộng đồng, trường học an toàn, loại bỏ tất cả các yếu tố nguy cơ để phòng tránh TNTT cho trẻ.

Và cuối cùng, các bậc phụ huynh nên tạo mọi điều kiện cho các bé tập bơi, bởi nếu từ 6 tuổi trở lên, các em biết bơi sẽ phát triển cơ thể khỏe mạnh và có khả năng sống sót khi bị rơi xuống nước, góp phần hạn chế rất nhiều tai nạn về đuối nước.

Bảo vệ chăm sóc trẻ em phải hòa nhập với công ước quốc tế quyền trẻ em

*Được biết, tại hội thảo “Tham vấn chuyên gia về dự án Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em do Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên và Nhi đồng Quốc hội phối hợp với Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, UNICEF tổ chức cuối năm 2015, ông đã có góp ý về điều luật mà RTCCD và Liên minh vận động chính sách y tế vận động bao gồm quyền tiếp cận chăm sóc 1000 ngày đầu đời đảm bảo cho sự phát triển toàn diện của trẻ, xin ông nói rõ hơn về điều luật này?

- Tổ chức Y tế thế giới đã có khuyến cáo, trẻ em phải được phát triển toàn diện không chỉ là khỏe mạnh về thể chất mà còn khỏe mạnh về cả tinh thần và trí tuệ, được chăm sóc toàn diện về y tế, giáo dục, vui chơi, văn hóa, tinh thần. Hiện nay, đối với trẻ dưới 36 tháng tuổi ở ta mới quan tâm về chăm sóc sức khỏe thể chất mà chưa chú ý nhiều đến chăm sóc, kích thích phát triển toàn diện tinh thần và trí tuệ của trẻ. Các bậc phụ huynh thiếu các kỹ năng hát ru, đọc truyện cho con, các bà mẹ mang thai thiếu các kỹ năng giao tiếp với trẻ em là thai nhi và trong 3 năm đầu đời là giai đoạn hết sức quan trọng, làm nền tảng cho sự phát triển con người trưởng thành, khỏe mạnh toàn diện sau này, vì vậy chúng tôi rất quan tâm và đề nghị bổ sung 1 điều vào Dự thảo Luật Trẻ em đảm bảo mọi trẻ em đều có quyền tiếp cận chăm sóc cho sự phát triển ưu tiên tập trung cho 1000 ngày đầu đời.

*Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã được sửa đổi thành Luật Trẻ em, ông có thể nói rõ hơn về những điểm mới đã được sửa đổi lần này?

- Trong Dự thảo cuối cùng được thảo luận tại Kỳ họp QH lần cuối, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã được sửa đổi thành Luật Trẻ em với 7 chương 107 điều, trong đó bổ sung nhiều chương, điều về độ tuổi, quyền tham gia của trẻ em, cơ quan đại diện trẻ em, đặc biệt là chương Bảo vệ trẻ em trong đó có mục 3 về Chăm sóc thay thế với 9 điều quy định. Chăm sóc thay thế là hình thức nhận nuôi dưỡng và chăm sóc trẻ em bởi mọi hình thức thay thế gia đình ruột thịt của mình. Các em này do bị mồ côi không nơi nương tựa hoặc vì một lý do nào đó mà không thể sống cùng gia đình vì nhiều lý do khác nhau, có thể được chăm nuôi bởi cá nhân, gia đình có mối quan hệ huyết thống hoặc không có quan hệ, các cơ sở nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em, trung tâm….

* Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa, Việt Nam cần có những đổi mới gì về chính sách phát triển xã hội nhằm cả thiện môi trường sống an toàn, lành mạnh cho mọi trẻ em, thưa ông?

- Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa thì điều quan trọng nhất vẫn là chính sách về BVCSTE của quốc gia phải hòa nhập phù hợp với công ước quốc tế quyền trẻ em. Chúng ta đã ký và cam kết thực hiện Công ước Quốc tế quyền trẻ em. Đồng thời, điều 37, Hiến pháp năm 2013 đã quy định rõ quyền trẻ em và trách nhiệm thực hiện của Nhà nước, gia đình và xã hội, vì vậy Luật trẻ em nên cần sửa đổi cho phù hợp. Cải thiện các chính sách và dịch vụ xã hội cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và đảm bảo đủ nguồn lực để thực hiện tốt các chính sách đó. Cuối cùng là phải xóa đói giảm nghèo vì đây là cội rễ của vấn đề cần giải quyết, đặc biệt trẻ em ở vùng sâu vùng xa và những nơi nghèo nhất cần phải được ưu tiên bảo vệ, chăm sóc.

*Xin cảm ơn ông!

Hồng Hà (Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 76, tháng 4/2016)

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ