Ngày đăng:   Thứ 2, 10-12-2018 10:27:06   /   Lượt đọc: 282

Nhà báo Hồ Quang Lợi – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam: Giáo dục Thủ đô hướng tới phát triển năng lực sáng tạo, xây dựng nền kinh tế tri thức

(GDTĐ) - Không chỉ là một cây bút chính luận sắc sảo, tác giả của nhiều cuốn sách về quan hệ quốc tế, nhà báo Hồ Quang Lợi – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam còn là một người có tình yêu đặc biệt với Hà Nội và hết sức quan tâm tới giáo dục nước nhà. Ông hiện là Ủy viên Hội đồng Quốc gia về giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, Ủy viên Hội đồng khoa học Tạp chí Giáo dục Thủ đô. Với lăng kính của một nhà quản lý sắc sảo, đa chiều và góc nhìn khách quan của một nhà báo, ông Hồ Quang Lợi đã có cuộc trò chuyện cởi mở, thẳng thắn với phóng viên Tạp chí Giáo dục Thủ đô về những vấn đề Hà Nội đang đối mặt trên đà phát triển.

Nhà báo Hồ Quang Lợi

Hà Nội chỉ thực sự là Hà Nội khi người Hà Nội biết sống đẹp

*Là người sống và gắn bó với Hà Nội nhiều năm, từng giữ cương vị Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy và có nhiều cống hiến cho sự phát triển của Thủ đô, ông thấy yêu điều gì nhất ở Hà Nội?

-Nhà báo Hồ Quang Lợi: Tôi may mắn được sống ở Hà Nội liên tục tới 40 năm. Khi nói về Hà Nội, điều khiến tôi luôn tự hào và trân quý nhất chính là không gian văn hóa Hà Nội. Đó là điều đặc biệt của Hà Nội mà không nơi nào có thể sánh được. Hà Nội, Thủ đô nghìn năm tuổi, hội tụ, kết tinh, lan tỏa những nét đẹp, những giá trị cao quý của các vùng miền trên cả nước. Lịch sử đang soi bóng, đang hiện hữu trong hiện tại và là nền tảng tạo động lực vươn tới tương lai. Văn hóa của Hà Nội gắn liền với hai thuộc tính đặc trưng của Thăng Long - Hà Nội: Thanh lịch và hào hoa. Đi trên mỗi ngõ phố, nhất là khu phố cổ, khu vùng đô thị lõi, ta có thể cảm nhận được điều này rất rõ.

*Nhưng điều ông yêu mến nhất dường như lại đang bị những yếu tố hiện đại đe dọa và xâm lấn?

-Chúng ta không đo vẻ đẹp của Hà Nội chỉ bằng chiều cao cũng như mức độ đồ sộ của các công trình. Hà Nội chỉ thực sự là Hà Nội khi trong quá trình tiến lên mà vẫn bảo tồn, giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống. Hà Nội chỉ thực sự là Hà Nội khi người Hà Nội biết sống đẹp.

Để Hà Nội tiến lên văn minh, hiện đại nhưng vẫn là một thành phố lãng mạn, nuôi dưỡng những ước mơ về một cuộc sống hài hòa, phồn vinh về đời sống vật chất, phong phú và lãng mạn về đời sống tinh thần thì việc giáo dục và nuôi dưỡng là vô cùng quan trọng. Giáo dục không chỉ gói gọn trong những điều học được ở trên ghế nhà trường mà đó là cả quá trình liên tục, kết nối từ gia đình đến nhà trường và xã hội để cho con người lúc nào cũng được sống trong không gian giáo dục, sinh quyển giáo dục, thẩm thấu nhẹ nhàng mà sâu sắc. Để mọi người đang được giáo dục mà không cảm thấy bị giáo dục. Đó mới là điều sâu sắc, linh diệu của giáo dục, nhất là giáo dục về văn hóa, bồi đắp, nuôi dưỡng tâm hồn.

Đáng mừng là trong quá trình xây dựng và phát triển, mặc dù đang phải giải quyết nhiều khó khăn, thậm chí những nghịch lý có tính xung đột, Hà Nội vẫn quan tâm lưu giữ được giá trị truyền thống, bảo tồn không gian văn hóa đặc sắc và đáng quý của Thăng Long-Hà Nội.

*Không chỉ phải giải quyết bài toán giữa bảo tồn và phát triển, Hà Nội còn đang phải đối mặt với nhiều vấn đề cần tháo gỡ, thưa ông?

-Trong 10 năm qua, kể từ khi mở rộng địa giới hành chính, Hà Nội đã bước lên tầm cao phát triển mới. Sự phát triển của Hà Nội nhanh đến mức mà nếu ai đó đi xa Hà Nội một vài năm khi quay trở lại sẽ ngỡ ngàng, cảm giác như bước vào một thành phố khác, nhất là tại những khu đô thị mới. Có thể nói, Hà Nội đang vươn mình trong ánh sáng của thời đại mới, thời đại công nghiệp hóa hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Bên cạnh những điều tích cực nhìn thấy được, Hà Nội vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn bất cập, yếu kém về hạ tầng kỹ thuật, nhất là giao thông không theo kịp sự phát triển của thành phố. Với số lượng phương tiện cá nhân khổng lồ như hiện nay, Hà Nội đang bị quá tải. Ách tắc giao thông công cộng và ô nhiễm môi trường sống đang tạo áp lực lên thành phố 10 triệu dân. Có những nơi, những lúc Hà Nội như ngộp thở trong bụi và khói. Vấn đề cấp bách hiện nay là phát triển giao thông đô thị, nhất là giao thông công cộng. Cùng với đó là bảo vệ môi trường với sông, hồ nước, cây xanh.

Nói đến ách tắc giao thông, trước khi xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống hạ tầng kỹ thuật và giao thông công cộng thì việc cần làm ngay hiện nay là xây dựng văn hóa giao thông. Điều này đòi hỏi công tác tuyên truyền, giáo dục phải được triển khai quyết liệt, bền bỉ, sâu rộng từ gia đình, nhà trường, xã hội.

Ý thức bảo vệ môi trường sống cũng cần được tuyên truyền, giáo dục một cách thiết thực, hiệu quả hơn. Gần đây, chúng ta có thể nhìn thấy sự cố gắng của các ngành, các cấp của Thành phố Hà Nội trong giải quyết các vấn đề cấp bách. Tình trạng ách tắc giao thông trong nhiều giờ đã giảm. Các đường vành đai, đường trên cao, nhiều cầu, đường được xây dựng. Hệ thống xe buýt hoạt động hiệu quả hơn. Cùng với đó, Thành phố đã trồng được hơn 920.000 cây xanh trong dự án trồng 1 triệu cây xanh của Hà Nội. Hiệu quả có thể nhìn thấy được. Nhiều tuyến phố sau một vài năm đã phủ bóng cây xanh. Trong nhiều nỗ lực của Hà Nội, dự án này là thành công rõ nét, được dư luận xã hội ủng hộ. Hy vọng các dự án lớn của Hà Nội khi triển khai sẽ được thực hiện quyết liệt, mang lại hiệu ứng rõ nét trong đời sống xã hội.

*Ngành GD&ĐT Hà Nội đã soạn thảo bộ tài liệu "Giáo dục an toàn giao thông cho học sinh Hà Nội" để đưa vào giảng dạy trong các nhà trường phổ thông, ông đánh giá thế nào về việc làm này?

-Ngành GD&ĐT Hà Nội có một số bộ tài liệu đưa vào sử dụng và đạt hiệu quả tốt, trong đó có bộ tài liệu giáo dục an toàn giao thông cho học sinh. Đây là việc làm tích cực của ngành GD&ĐT Hà Nội. Trong xã hội nhiều đối tượng cần giáo dục về ATGT nhưng giáo dục cho học sinh đặc biệt quan trọng. Đây là lực lượng tham gia giao thông lớn và cũng dễ gây tai nạn do ý thức chưa cao và tâm lý lứa tuổi. Vì vậy giáo dục ATGT cho học sinh có vai trò lớn, có tính bền vững. Các em sẽ không chỉ nâng cao ý thức thực hiện tốt văn hóa giao thông mà còn là những tuyên truyền viên cho các đối tượng khác trong xã hội.

Lãnh đạo Thành phố Hà Nội trao thưởng cho Thủ khoa xuất sắc năm 2018

Giáo dục Thủ đô là hình ảnh thu nhỏ của giáo dục cả nước

*Là ủy viên của Hội đồng quốc gia về giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, có nhiệm vụ tư vấn giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, đánh giá, tổng kết về sự nghiệp đổi mới trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo và phát triển nhân lực. Ông đánh giá như thế nào về sự phát triển của giáo dục Thủ đô trong những năm qua?

-Ngành GD&ĐT Hà Nội tiếp tục là một trong những ngọn cờ đầu của giáo dục cả nước với thành tích ấn tượng, toàn diện ở tất cả các cấp học. Tác động của ngành giáo dục trực tiếp tới đời sống kinh tế - xã hội của Thủ đô, giúp Thủ đô phát triển nhanh về kinh tế nhưng vẫn hài hòa về các vấn đề xã hội. Giáo dục Thủ đô có sức hút, tạo sinh khí và sức bật từ giáo dục phổ thông đến giáo dục chất lượng cao từ đó mang về cho Hà Nội nhiều thành tích nổi bật trong các cuộc thi quốc gia, quốc tế. Thủ đô cũng là nơi thu hút nhân tài. Hàng năm, thành phố tổ chức tuyên dương các thủ khoa tốt nghiệp xuất sắc các trường ĐH-CĐ, đồng thời có chính sách “trải thảm đỏ” thu hút thủ khoa xuất sắc về làm việc tại các cơ quan của thành phố đang có nhu cầu tuyển dụng. Đây cũng là một nét đẹp của giáo dục Thủ đô.

Có thể nói, Giáo dục Thủ đô là hình ảnh thu nhỏ của giáo dục cả nước, vừa đa dạng các loại hình giáo dục, vừa có yếu tố vùng miền (có cả dân tộc nội trú), xuyên suốt từ giáo dục mầm non đến đại học. Đây là tiền đề tốt để đưa giáo dục Thủ đô kết nối với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, xây dựng nền kinh tế tri thức.

*Nhìn ở phạm vi rộng hơn, ông thấy giáo dục nước ta hiện nay có những "nan đề" (vấn đề nan giải) gì cần giải quyết?

-Không thể phủ nhận nền giáo dục của chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, có ý nghĩa lịch sử. Việt Nam được LHQ coi như một ví dụ sinh động và tiêu biểu về phát triển giáo dục và xóa nạn mù chữ. Ở một nước trình độ phát triển kinh tế chưa cao nhưng giáo dục lại có thành tích ấn tượng, ghi nhiều dấu ấn trên trường quốc tế là điều đáng tự hào. Đó là vì chúng ta có chủ trương, chính sách phát triển giáo dục ngay từ những năm đầu kiến thiết đất nước kể từ sau cách mạng thành công; dân tộc Việt Nam có tố chất hiếu học và thông minh, luôn có tinh thần vươn lên làm chủ tri thức của nhân loại, bắt nhịp với yêu cầu của thời kỳ đổi mới, hội nhập…

Tuy vậy, nhìn tổng thể, giáo dục chưa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Nhiều năm nay, chúng ta vẫn loay hoay với các cuộc cải cách giáo dục. Qua những lần cải cách, đã có kết quả nhất định nhưng vẫn thiếu tính hệ thống và đặc biệt không đáp ứng được những đòi hỏi của phát triển trong thời đại công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế. Tất cả những điều đó thể hiện rõ trong quyết tâm đổi mới – Nghị quyết 29 của BCH TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Đây là một quyết sách rất mạnh mẽ và có ý nghĩa lịch sử với sự phát triển giáo dục để tiến tới một nền giáo dục ngày càng thực chất, tiên tiến, khoa học và hiện đại hơn. Và mỗi yêu cầu đổi mới đều phải gắn với điều kiện thực tiễn phát triển của đất nước.

*Để thực hiện quyết sách có tính lịch sử trên, theo ông, chúng ta cần tập trung vào những vấn đề gì?

-Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo liên quan đến nhiều vấn đề. Nên nhìn trên bình diện tổng thể của quốc gia và tổng thể sắp xếp lại toàn diện giáo dục từ xưa đến nay để thấy cần bắt đầu từ đâu và kết nối trong chỉnh thể như thế nào. Đổi mới giáo dục liên quan mật thiết đến nền tảng và hành lang pháp lý như Luật giáo dục; sự kết nối giữa ngành giáo dục với các bộ ngành, các địa phương; cơ chế chính sách liên quan đến nhà giáo… Bản thân ngành giáo dục cũng đang nảy sinh nhiều vấn đề mới: Sách giáo khoa mới, đào tạo và đào tạo lại giáo viên cho phù hợp với đổi mới giáo dục và chương trình giáo dục phổ thông mới; tự chủ giáo dục; sự chênh lệch giữa giáo dục công lập và ngoài công lập; phát triển giáo dục chất lượng cao và những vấn đề cụ thể bức xúc, nhức nhối như: dạy thêm - học thêm, đạo đức học đường, an ninh trường học… Đây là hệ vấn đề lớn mà bất cứ vấn đề gì mổ xẻ để giải quyết nhưng không nhìn bằng con mắt thực tiễn và xây dựng thì luôn đặt xã hội trong sự xung đột về nhận thức và cảm xúc, dẫn đến những hành động, ứng xử không phù hợp, dễ có những quan điểm cực đoan và lệch lạc.

Những vấn đề lớn của giáo dục đang được mở ra như vậy, ngành giáo dục đang xây dựng kế hoạch, chương trình hành động phù hợp, khả thi nhất, vừa giải quyết được vấn đề thời sự cấp bách vừa tiến tới giải quyết các vấn đề căn cơ và có tính hệ thống. Điều này đòi hỏi sự khẩn trương nhưng vẫn phải bình tĩnh, chọn đúng những việc cần nhất. Việc đổi mới vừa phải từ quan điểm chung của Đảng, Nhà nước, vừa từ thực tiễn của giáo dục và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đồng thời không tách rời được tâm lý xã hội vốn bị tác động, xô lệch bởi những thông tin không được kiểm chứng, kiểm soát. Chúng ta tiếp thu kinh nghiệm, thành tựu của giáo dục quốc tế nhưng cần nghiên cứu, chắt lọc, đồng thời áp dụng một cách phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam.

Giáo dục cần thẩm thấu nhẹ hàng mà sâu sắc

*Công tác truyền thông đóng vai trò thế nào trong tiến trình đổi mới căn bản toàn diện của ngành giáo dục, thưa ông?

-Là thành viên Hội đồng Quốc gia về giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, tôi có điều kiện được giao lưu, tiếp xúc, bàn bạc, trao đổi với các thành viên trong hội đồng và với những người quan tâm đến công tác giáo dục. Nhiều vấn đề đã có đường hướng để xử lý và với sự cầu thị của ngành giáo dục, một số vấn đề đang triển khai, bước đầu có hiệu quả. Điều này cho phép chúng ta giảm thiểu được những tác động tiêu cực và sẽ đạt được những kết quả ngày càng tích cực hơn trong đổi mới theo hướng căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam.

Tuy nhiên, gần đây có một xu hướng là phủ nhận thành quả của giáo dục, sự nỗ lực của hàng triệu giáo viên đang ngày đêm miệt mài dạy chữ, dạy người. Đôi khi chỉ vì một trường hợp tiêu cực nào đó bị đẩy lên quá mức trên mạng xã hội dẫn đến những nhìn nhận thiếu khách quan, công bằng. Vì vậy, trong các công việc chúng ta đang triển khai, tôi cho rằng, công tác truyền thông có vị trí vô cùng quan trọng. Cần phải nhận thức đúng vai trò của công việc này để đầu tư cho xứng đáng. Vì chúng ta đang sống trong thời đại bùng nổ về thông tin với sự tham gia mạnh mẽ, bao trùm của mạng xã hội. Truyền thông trở thành vấn đề có tính sống còn, quyết định yếu tố thành công hay không của bất cứ vấn đề nào, lĩnh vực nào…

Truyền thông không chỉ có báo chí. Nhưng báo chí có vai trò rất quan trọng trong truyền thông vì những thông tin, chính xác, kịp thời, định hướng và giải quyết các vấn đề dư luận đặt ra.

* Với vai trò là một thành viên của Hội đồng khoa học Tạp chí Giáo dục Thủ đô, ông đánh giá thế nào về Tạp chí và theo ông, thời gian tới Tạp chí Giáo dục Thủ đô cần có bước đi như thế nào để phát triển lớn mạnh hơn nữa?

-Tôi có may mắn được sát cánh và theo dõi sự phát triển của Tạp chí Giáo dục Thủ đô từ ngày đầu thành lập. Mừng là Tạp chí có bước phát triển ngày càng vững chắc, có vị trí xứng đáng trong hệ thống báo chí Thủ đô và đất nước. Tạp chí làm nổi bật được tính giáo dục (nội dung, cách thức, phương pháp giáo dục) qua các bài viết sâu sắc, đa dạng. Các vấn đề Tạp chí đặt ra vừa có tính cơ bản của giáo dục nhưng vẫn toát lên vai trò, vị trí của giáo dục Thủ đô và cập nhật được những vấn đề cần thiết thời sự nhất trong đời sống giáo dục. Hệ thống tin, bài chuyên mục đa dạng và phong phú làm nên bản sắc riêng cho Tạp chí…

Tôi mong muốn Tạp chí cần mạnh mẽ hơn nữa, có tính chủ kiến rõ hơn nữa trong các vấn đề thời sự và cơ bản nhất của giáo dục. Khi có vấn đề xã hội quan tâm về giáo dục thì Tạp chí cần đi đầu trong việc mổ xẻ, định hướng và phân tích toàn diện, sâu sắc hơn. Tạp chí không chỉ là cơ quan ngôn luận của ngành GD&ĐT Hà Nội mà còn là diễn đàn công khai, dân chủ trong các giới, đặc biệt là giới nghiên cứu, tham gia hoạch định chính sách với nền giáo dục cũng như đón nhận sự tương tác, phản hồi ý kiến của cha mẹ học sinh…

*Xin trân trọng cảm ơn ông!

Kiều Giang – Vũ Toàn (Thực hiện) - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 106+107, tháng 11/2018

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ