Ngày đăng:   Thứ 2, 29-01-2018 09:59:30   /   Lượt đọc: 971

Đào tạo tiến sỹ phải song hành cùng chế độ đãi ngộ sau đào tạo

(GDTĐ) - Mới đây, Bộ GD&ĐT đã công bố dự thảo Đề án về nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục đại học và các trường cao đẳng sư phạm. Đề án nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo. Theo như dự thảo Bộ GD&ĐT công bố, Bộ sẽ chi 12.000 tỉ đồng để đào tạo khoảng 9.000 tiến sĩ. Trao đổi về đề án mới này, GS.TSKH Hoàng Xuân Sính (nữ Tiến sĩ Toán học đầu tiên của Việt Nam) cho rằng, việc đào tạo là cần thiết bởi hiện nay TS nghiên cứu khoa học và TS giảng dạy rất thiếu. Nếu đề án được thực hiện, chọn được đúng người giỏi thì không còn hiện tượng “cơm chấm cơm”, thạc sỹ đào tạo ĐH và thạc sỹ. Và việc đào tạo tiến sỹ đúng nghĩa thực chất phải song hành cùng chế độ đãi ngộ sau đào tạo…

 

GS.TSKH Hoàng Xuân Sính

Tiến sỹ không phải để làm quản lý

*PV: Thời gian qua, có một thực tế là sinh viên học đại học xong ra trường không xin được việc rồi lại đi làm thạc sĩ, tiến sĩ? Và rất nhiều người đi làm tiến sỹ chỉ để lấy “danh” cho phù hợp với quyền lợi và không liên quan tới giảng dạy. Đó có phải là một sự bất hợp lý không, thưa giáo sư ?

-GS.TSKH Hoàng Xuân Sính: Là người làm việc lâu năm trong ngành giáo dục, chúng tôi thấy ở nước ta có 3 vấn đề rất đáng chú ý: Đối với bậc phổ thông, các trường phấn đấu để học sinh đỗ vào đại học; Đối với bậc đại học, các trường phấn đấu để sinh viên tốt nghiệp có việc làm; còn đối với bậc sau đại học thì ở ta có một hiện tượng lạ lùng, đó là không phải phấn đấu gì hết.

Cho tới nay tôi chưa thấy có quy chế về thạc sĩ nghiên cứu ở nước ta và tôi rất hoan nghênh khi đọc một văn bản của Bộ GD&ĐT đề cập tới thạc sĩ nghiên cứu trong tương lai sắp tới. Cho nên, thời gian qua khi làm tiến sĩ, các thầy hướng dẫn phải chấp nhận nghiên cứu sinh chỉ có thạc sĩ nghề nghiệp và đành phải làm hộ hoặc cho ra lò những luận án tồi. Vả lại người đi làm thạc sĩ hay tiến sĩ của nước ta hầu như chỉ nhằm tiến thân, không hề mong muốn có thêm kiến thức để làm việc tốt hơn.

Câu chuyện đào tạo tiến sĩ của ta dư luận xã hội đã bức xúc nhiều. Chúng ta làm ẩu nên mới vỡ bục ra, mới có chuyện tiến sĩ mà một chữ tiếng Anh không biết, báo cáo khoa học đọc không hiểu. Đây là hệ quả của cả một quá trình dài tư duy đào tạo sau đại học theo kiểu tạm bợ, cẩu thả, làm cho xong...

*Giáo sư là nữ tiến sĩ Toán học đầu tiên của Việt Nam, vậy thời đó, bà đã làm tiến sĩ như thế nào?

-Khó lắm chứ. Tôi làm trong thời chiến tranh, bom đạn. Hồi đó tôi đang giảng dạy tại Trường đại học Sư phạm, nhà trường không có chế độ cho cán bộ nghỉ để làm tiến sĩ. Đi sơ tán ban ngày dạy học, đêm tôi ngồi viết luận án dưới ánh đèn dầu. Viết bằng tiếng Pháp trong sự hướng dẫn của thầy ở xa. Xong gửi ra nước ngoài ghi danh, đăng ký bảo vệ như một thí sinh bình thường. Có cả hội đồng chấm xem luận án này có xứng đáng được bảo vệ không. Khi nhận được sự chấp thuận từ Pháp được phép sang bảo vệ luận án, có nhiều ý kiến không đồng tình cho tôi đi vì sợ, tôi đi sẽ không về. Người ủng hộ tôi tích cực nhất giai đoạn đó là bà Hà Thị Quế, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Bà chỉ xuất thân là một du kích, không có điều kiện học hành nhiều, nhưng đã đưa ra lý lẽ ủng hộ tôi rất thuyết phục. Bà nói, thứ nhất tôi 40 tuổi rồi, ở nước ngoài 40 tuổi xin việc rất khó, không có việc thì sống bằng gì; Thứ hai con tôi ở nhà, mà không người phụ nữ nào bỏ con cả... Vậy cứ yên tâm cho tôi đi. Luận án viết xong từ năm 1972, ba năm sau nhờ sự can thiệp đấu tranh của Hội Phụ nữ, năm 1975 tôi mới được sang Pháp bảo vệ...

*Theo Giáo sư thì quy trình đào tạo tiến sĩ của ta hiện còn dễ dãi, vậy thế nào là quy trình chuẩn và phù hợp với thông lệ quốc tế về đào tạo tiến sỹ?

-Trước hết chúng ta phải định nghĩa lại học vị tiến sĩ. Thực chất tiến sĩ chỉ dành cho người đi dạy học và nghiên cứu, những người dấn thân vào khoa học. Ở ta, định nghĩa này bị hiểu sai tất cả, một phần do ảnh hưởng từ thời phong kiến, từ bao đời học hành thi cử đỗ đạt để ra làm quan. Người làm tiến sĩ nên được nhận học bổng để dành toàn bộ thời gian công sức cho nghiên cứu... Ở ta thì không cho nghỉ và cũng không ai muốn nghỉ... Đang làm quản lý mà nghỉ để đi làm tiến sĩ thì ai dám. Nghĩa là không dành toàn bộ thời gian chỉ để tập trung làm tiến sỹ. Vừa làm quản lý vừa làm tiến sĩ thì tài quá. Đã đến lúc chúng ta tuyển dụng đội ngũ công chức, viên chức cho các chức danh quản lý không liên quan đến nghiên cứu khoa học và giảng dạy cũng không cần ưu đãi bằng tiến sĩ thì mới mong trả lại đúng ý nghĩa của học vị tiến sỹ.

Ảnh minh họa, nguồn: internet

Thay vì nhiều về số lượng nên tập trung vào chất lượng

*Vậy theo giáo sư, những cơ quan nằm ngoài các viện nghiên cứu, các đơn vị quản lý không nên lấy học vị tiến sỹ ra làm một trong những tiêu chí tuyển dụng hay ưu đãi?

- Đúng vậy, bởi đó là sự lãng phí nguồn nhân lực... Đào tạo tiến sĩ như hiện nay là quá lãng phí. Trọng lượng kiến thức của anh lúc làm tiến sĩ hầu như không có, làm xong, bảo vệ, có học vị rồi cũng không làm khoa học, không nghiên cứu giảng dạy thì thật phí phạm. Làm tiến sĩ theo kiểu cho xong, lấy bằng, lấy học vị để mưu cầu lợi ích khác. Quy trình bổ nhiệm cán bộ cũng nên thay đổi. Người ta là tiến sĩ giỏi thì để người ta nghiên cứu, làm chuyên môn, phụng sự xã hội theo cách đó, chứ ưu ái cất nhắc lên quản lý có khi lại sinh ra một nhà quản lý tồi. Chúng ta cũng chưa có sự phân loại thạc sĩ nghề nghiệp và thạc sĩ nghiên cứu. Thạc sĩ nghề nghiệp để giúp nâng cao kiến thức trình độ cho những người làm chuyên môn, kể cả quản lý. Thạc sĩ nghiên cứu là sự chuẩn bị cho những người muốn làm tiến sĩ nghiên cứu, làm khoa học... Có những cá nhân từ thời trẻ đã làm tiến sĩ, rồi chuyển sang hoạt động chính trị thì được. Chứ đã là Thứ trưởng, Bộ trưởng rồi thời gian đâu, công sức đâu mà làm tiến sĩ... Ai mà làm được thế thì giỏi quá.

*Trong bối cảnh hiện nay, làm thế nào để phân biệt được một tiến sỹ giỏi?

-Điều ấy rất dễ, hiện Bộ GD&ĐT đã có những quy định siết chặt hơn về các bài báo đăng trên tạp chí quốc tế. Và trong Đề án lần này, để đáp ứng nhu cầu giảng dạy, nghiên cứu khoa học, Bộ chỉ nên tập trung vào những người giỏi và dành hoàn toàn thời gian để làm tiến sỹ. Tuy nhiên, thay vì nhiều về số lượng, chúng ta nên tập trung về chất lượng. Và nếu anh không giỏi, trong môi trường nghiên cứu anh sẽ bị đào thải một cách tự nhiên. Điều này rất rõ ràng với nghiên cứu sinh ở nước ngoài. Để làm được tiến sỹ, một đề tài ấp ủ, có khi từ rất nhiều năm, năm này qua năm khác, trong đầu bạn chỉ tập trung vào một vấn đề đó để phát triển, để tìm ra cái mới, chứ không chỉ hời hợt đào tạo tiến sỹ đi kèm với quyền lợi với hư “danh” như bấy lâu. Cùng với đó, đào tạo rồi, chúng ta phải có môi trường làm việc phù hợp mới mong giữ chân được người giỏi…

*Giáo sư đã dành cả đời để dạy học và nghiên cứu, cho đến bây giờ có điều gì khiến giáo sư tiếc nuối hay muốn được thực hiện lại, nếu có cơ hội?

-Mọi người trong nhà tôi một thời hay nói, sao người ta đi nước ngoài thì giàu thế mà tôi lại nghèo, vì tôi không có năng khiếu làm giàu. Đời tôi chỉ dấn thân vào khoa học và dạy học, hết mình với đam mê đó... Nhưng tôi có hai điều ngộ nhận mà tôi vẫn nói, đến già mới vỡ lẽ ra: Ấy là sư phạm là nghề dễ nhất và dạy toán là công việc dễ nhất. Không phải thế. Nghề sư phạm rất khó, dạy toán còn khó hơn nhiều. Sinh viên giờ sợ toán lắm...  Chúng tôi chỉ biết làm hết sức mình trong từng công việc cụ thể...

*Xin cảm ơn GS!

Chế độ đãi ngộ không cào bằng

Trước số tiền mà Bộ GD&ĐT dự kiến sẽ chi để đào tạo tiến sĩ, nhiều người đặt ra câu hỏi “Chất lượng giáo dục có được nâng cao hay không khi bỏ ra một số tiền lớn như vậy để đào tạo tiến sĩ? Hay vẫn lối mòn cũ, “tiến sĩ giấy?”. Bởi hiện nay nhiều người đi học lấy bằng không phải vì mong muốn làm việc tốt hơn mà là để thăng tiến chức vụ, để có cái danh cá nhân, chạy theo hư danh, còn chất lượng chuyên môn thế nào luôn là dấu hỏi lớn cho các nhà quản lý, cho xã hội.

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT băn khoăn: “Đề án 911 đào tạo 20.000 tiến sĩ năm 2011 đã có ai nghiệm thu hay chưa? Chưa rút kinh nghiệm từ đề án 20.000 tiến sĩ mà đã làm một đề án mới, đây là điều đáng suy nghĩ. Theo tôi, Bộ GD&ĐT cần phải xem lại chất lượng của đề án này để xem có bao nhiêu tiến sĩ thật và bao nhiêu “tiến sĩ giấy”? Nếu không có đánh giá toàn diện đề án này thì chưa nên đề xuất vội một đề án mới, cũng hoành tráng không kém như thế”.

Cũng theo ông Nhĩ, đưa ra lý do thiếu tiến sĩ là chưa thuyết phục. Bởi thực tế, tuy thiếu tiến sĩ nhưng lại thừa… “tiến sĩ giấy”. Nếu cứ đào tạo thêm một số “tiến sĩ giấy” nữa thì dư luận bất bình là điều dễ hiểu. Tất nhiên, có nhiều tiến sĩ là tốt nhưng phải là tiến sĩ thực chất, đáp ứng đúng nhu cầu đào tạo. Vừa qua, tôi thấy có quá nhiều tiến sĩ các lĩnh vực rồi, từ chính trị học, giáo dục học, tâm lý học, xã hội học, đến cả tiến sĩ quản lý phường xã nữa... Đào tạo mà không đáp ứng được nhu cầu thì quá lãng phí!.

Tuyển đầu vào tiến sĩ cần lựa chọn những nơi nào thực sự cần thiết, đáp ứng được nhu cầu đang thiếu. Bộ GD&ĐT cũng cần tìm hiểu kỹ nơi nào đào tạo chất lượng, đào tạo nghiêm túc. Đồng thời, ông Nhĩ cũng nêu ra một thực trạng hiện nay là hiện tượng chảy máu chất xám. 12.000 tỉ trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn không phải là số tiền nhỏ. Hãy có cách nào đó để khuyến khích người đi học bằng hình thức xã hội hóa. Người học bỏ tiền ra học cũng tốt, vì họ có xót tiền của mình thì mới cố gắng.

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ cho rằng, cần tập trung nguồn lực để đãi ngộ những tiến sĩ có thực lực, giúp họ nâng cao chất lượng. Trước đó, theo như dự thảo, đề án được xây dựng bám sát thực tiễn và gắn với trách nhiệm của các bên liên quan. Mục tiêu chung của đề án là đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục đại học có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu đổi mới, phát triển giáo dục đại học giai đoạn 2017-2025, tầm nhìn 2030, góp phần thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực và phát triển khoa học, công nghệ cho đất nước.

Cụ thể, trong đề án có nêu rõ sẽ đào tạo giảng viên có trình độ tiến sĩ đạt tỉ lệ 35% (khoảng 9000 tiến sĩ) tổng số giảng viên các cơ sở giáo dục đại học, bao gồm: Đào tạo khoảng 5.000 tiến sĩ ở nước ngoài tại các trường đại học có uy tín trên thế giới. Từ năm 2017 đến 2025, mỗi năm tuyển chọn khoảng từ 600 - 700 nghiên cứu sinh đi đào tạo ở nước ngoài.

Đào tạo khoảng 500 tiến sĩ theo hình thức phối hợp, liên kết đào tạo giữa các trường đại học Việt Nam và trường đại học nước ngoài. Từ năm 2017 đến năm 2025, mỗi năm tuyển chọn khoảng 60-70 người. Đào tạo khoảng 2.000 tiến sĩ tại các trường đại học đã được kiểm định ở Việt Nam; Thu hút khoảng 1.500 tiến sĩ đang công tác ở nước ngoài hoặc đang làm việc ngoài các cơ sở giáo dục đại học đến làm việc tại các trường đại học tại Việt Nam.

Cũng theo dự thảo, tổng kinh phí thực hiện Đề án dự kiến là 12.000 tỷ đồng đào tạo tiến sĩ. Cơ cấu nguồn kinh phí bao gồm: Ngân sách nhà nước chiếm khoảng 94%; từ các dự án nước ngoài và nguồn xã hội hóa là 5%; các nguồn kinh phí khác như học phí, đóng góp của các cơ sở giáo dục đại học chiếm 1%.

Để đề án đào tạo thêm 9000 tiến sĩ đúng thực chất, không chạy theo số lượng, không chạy theo hư danh, cần phải có sự kiểm soát nghiêm túc, chặt chẽ chất lượng đầu ra, không khoan nhượng với luận án chất lượng thấp. Bên cạnh đó, cũng cần nâng cao chuẩn đầu ra tiến sỹ từng bước tiếp cận với trình độ và chuẩn mực như ở các nước phát triển. Thêm nữa, chúng ta cần phải có chính sách trọng dụng và đãi ngộ nhân tài cho tương xứng, không cào bằng.

Nguyễn Mỹ, Thu Trang - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 96, tháng 12/2017

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ