Ngày đăng:   Thứ 5, 03-09-2015 10:25:45   /   Lượt đọc: 2739

Đảm bảo sự bình đẳng cho trẻ trong thụ hưởng ngân sách

(GDTĐ) - "Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới, nước đầu tiên trong khu vực Châu Á phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền trẻ em. 25 năm qua, chúng ta đã cố gắng bám sát các nội dung của Công ước này. Tuy nhiên, còn rất nhiều việc phải làm để đảm bảo sự bình đẳng cho trẻ trong thụ hưởng ngân sách" - bà Ngô Thị Minh – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội trăn trở khi bắt đầu cuộc trao đổi với PV Tạp chí Giáo dục Thủ đô.

Bà Ngô Thị Minh – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội

BÌNH ĐẲNG GIỮA TRƯỜNG CÔNG VÀ TRƯỜNG TƯ

Thưa bà, thực hiện điều 28 của Công ước quốc tế về quyền trẻ em, chúng ta thừa nhận quyền của trẻ em được học hành và từng bước thực hiện quyền này trên cơ sở bình đẳng về cơ hội. Tuy nhiên, hiện nay cứ vào mùa tuyển sinh, không ít phụ huynh lại lo lắng tìm chỗ học cho con. Bà có suy nghĩ thế nào trước vấn đề này?

Tất cả trẻ em đều có quyền được chăm sóc, bảo vệ, nuôi dưỡng. Nhà nước ta rất quan tâm và luôn mong muốn thực hiện tốt quyền trẻ em. Tuy nhiên, trên thực tế vấn đề này nhiều nơi đang bộc lộ sự bất bình đẳng. Ví dụ, chúng ta mong muốn huy động 100% trẻ mầm non được ra lớp hoặc được chăm sóc, nuôi dưỡng chu đáo, nhưng giả sử một phường cần chỗ học cho 600 cháu, trong khi các cơ sở giáo dục công lập lại chỉ đáp ứng chỗ học cho khoảng 200 cháu. Vậy 400 cháu nữa sẽ phải học tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập (như các nhóm trẻ gia đình, các trường mầm non tư thục, các cơ sở tôn giáo, các nhà chùa...)

Học ở các cơ sở giáo dục công lập, các cháu được nhà nước bao cấp gần như tất cả, từ tiền cơ sở vật chất, trả lương cho giáo viên, mua các thiết bị đồ chơi... Học phí mỗi trẻ mầm non chỉ có khoảng 70 – 80 nghìn đồng/tháng. Tuy nhiên, nếu học ở các cơ sở ngoài công lập, gia đình trẻ phải trả học phí cao gấp nhiều lần bởi các cơ sở này phải trả lương cho giáo viên, thuê đất, mua sắm trang thiết bị đồ chơi… Trong khi dù học ở trường công lập hay ngoài công lập thì phụ huynh vẫn phải đóng thuế cho nhà nước như nhau, mà học ngoài công lập các em lại không nhận được bất cứ sự hỗ trợ nào từ phía nhà nước. Mặt khác, dù phải trả học phí cao nhưng chất lượng các cơ sở ngoài công lập nhiều nơi lại thua xa các cơ sở giáo dục công lập. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ về việc thụ hưởng ngân sách ở trẻ em nói chung, ở cấp học mầm non nói riêng, đặc biệt với đối tượng trẻ em dưới 4 tuổi.

Vậy nhà nước đã có chính sách gì để đảm bảo bình đẳng trong thụ hưởng ngân sách giữa các cháu học trường công lập và trường ngoài công lập, thưa bà?

Thời gian qua, nhà nước đã có một số chính sách quan tâm đến trường ngoài công lập nói chung, trong đó có cả các trường mầm non như chính sách đất đai, thuế, tín dụng nhưng mang nặng tính “xin – cho” và rất hiếm nơi được hưởng. Trong Nghị quyết 05/2005/NQ-CP về đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa và thể dục thể thao, Thủ tướng đã giao cho Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan nghiên cứu chuyển việc cấp phần kinh phí nhà nước hỗ trợ cho người hưởng thụ thông qua các cơ sở công lập sang cấp trực tiếp cho người hưởng thụ phù hợp với từng lĩnh vực; từng bước tạo điều kiện để người hưởng thụ lựa chọn cơ sở dịch vụ không phân biệt công lập hay ngoài công lập; từng bước chuyển việc thực hiện chính sách xã hội hiện đang giao cho các cơ sở công lập sang cho chính quyền địa phương các cấp.

Nếu cấp phần kinh phí nhà nước hỗ trợ cho người hưởng thụ thông qua các cơ sở công lập sang cấp trực tiếp cho người hưởng thụ thì trẻ dù học trường ngoài công lập hay công lập vẫn được hưởng quyền lợi của mình. Ví dụ, ở cấp học mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội, định mức ngân sách cho mỗi trẻ mầm non khoảng 3,4 triệu đồng/năm. Rõ ràng trẻ học trường công lập sẽ không phải đóng tiền đầu tư CSVC, trang thiết bị... Nếu hướng tới sự bình đẳng thì trẻ học ở trường ngoài công lập, học phí sẽ chỉ phải đóng cho phần “chất lượng cao” là phần chênh lệch sau khi trừ đi 3,4 triệu đồng/năm. Khoản tiền 3,4 triệu đồng/cháu này nhà nước sẽ phải hỗ trợ cho các cơ sở giáo dục ngoài công lập “chất lượng cao” thông qua chính sách đất đai, tín dụng, thuế… Như vậy, nhà nước sẽ phải có chính sách hỗ trợ các cơ sở giáo dục ngoài công lập “chất lượng cao” để đảm bảo quyền bình đẳng trong thụ hưởng NSNN cho mọi người dân nói chung và mọi trẻ em nói riêng. Khi đó, các cơ sở mầm non ngoài công lập sẽ phải huy động tài chính một cách mạnh mẽ để phát triển các cơ sở giáo dục đó thành cơ sở giáo dục “chất lượng cao” để được nhận sự hỗ trợ của nhà nước và như vậy, các cơ sở này mới có thể cạnh tranh lành mạnh được với các trường công lập. Khi đó những cơ sở này sẽ thu hút trẻ em từ những gia đình có điều kiện vào học, "nhường" chỗ học ở các trường công lập cho các cháu thuộc những gia đình còn nhiều khó khăn, gia đình chính sách... Phương án này tuy được Nghị quyết 05 đề cập từ năm 2005 nhưng đến nay vẫn chưa được các cơ quan chức năng quan tâm thỏa đáng.

Trẻ dù học trường công lập hay ngoài công lập cần được hưởng quyền lợi như nhau

Nghĩa là chúng ta phải quan tâm hơn nữa tới các trường ngoài công lập, thưa bà?

Đúng vậy, chúng ta cần khuyến khích thành lập các cơ sở giáo dục, đào tạo và dạy nghề; các bệnh viện, các cơ sở y tế… ngoài công lập “chất lượng cao”. Hạn chế tối đa việc cho mở thêm các cơ sở giáo dục, y tế… công lập ở những vùng kinh tế phát triển. Như vậy, mới hy vọng kéo giãn số học sinh trong mỗi lớp học để thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy và học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và chăm sóc sức khỏe nhân dân nói chung, trong đó có trẻ em.

Thực tế thời gian qua, ở một số địa bàn có xảy ra bạo lực ở nhóm trẻ gia đình. Tuy nhiên, chúng ta lại chỉ đạo cứng nhắc: cho đóng cửa đồng loạt các cơ sở chưa được cấp phép mà không tính tới chỗ học cho các em, người dân sẽ không biết gửi con ở đâu. Như vậy, quyền học tập của trẻ nhiều nơi chưa được đảm bảo. Để giải bài toán này, chúng ta phải có chính sách với nhóm trẻ gia đình. Nếu chúng ta chưa có nhà trẻ công lập theo đúng nghĩa thì phải thông qua HĐND trích ra nguồn kinh phí thỏa đáng hoặc có cơ chế hỗ trợ tín dụng, bồi dưỡng kiến thức kỹ năng cho các cô bảo mẫu chăm sóc, nuỗi dưỡng trẻ… đối với các nhà trẻ chưa đủ điều kiện để được cấp phép, nhà nước cần giúp đỡ để họ phát triển theo hướng chất lượng cao, để cơ sở của họ nhận được sự hỗ trợ kinh phí từ nhà nước…. Cân đối để mọi trẻ em trên địa bàn khi đến học tại các nhà trẻ này sẽ được giảm trừ phần học phí thuộc trách nhiệm của nhà nước. Đồng thời, các địa phương khi quy hoạch cần làm việc với các doanh nghiệp, khu chế xuất, dành quỹ đất để xây nhà trẻ… nhằm giúp các công nhân có nơi gửi con.

Muốn làm được như vậy, chúng ta phải quy hoạch hệ thống các cơ sở giáo dục, y tế một cách bền vững, có căn cứ thông qua việc khảo sát để nắm chắc quy mô dân số ở mỗi địa phương gắn với quy hoạch nguồn lực cho từng cấp học, từng thời kỳ. Nhà nước kiên quyết không khuyến khích và không có chính sách hỗ trợ những trường ngoài công lập không có đề án phát triển theo hướng trở thành cơ sở giáo dục chất lượng cao.

Nhà nước cần hỗ trợ những gì cho các trường ngoài công lập phát triển theo hướng chất lượng cao, thưa bà?

Các chính sách XHH của nhà nước phải tạo được môi trường cạnh tranh công bằng, bình đẳng giữa các cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập. Song song với việc đầu tư để nâng cấp các cơ sở giáo dục công lập, nhà nước cần có chính sách thỏa đáng để hỗ trợ các cơ sở giáo dục ngoài công lập phát triển theo hướng “chất lượng cao” dựa trên quy mô, số lượng người học. Sau đó, các cơ sở này sẽ tự tiếp tục đầu tư để đạt chất lượng cao. Chúng ta từng bước giảm dần sĩ số học sinh tại các cơ sở giáo dục công lập song song với việc phát triển hệ thống các cơ sở giáo dục ngoài công lập chất lượng cao. Quyết định việc học tại trường công hay trường tư hoàn toàn là quyền lợi của người học. Nếu học ở trường ngoài công lập thì các em chỉ phải chi trả học phí cho phần “chất lượng cao” mà thôi.

Nhà nước cần căn cứ trên quy mô đào tạo của các trường ngoài công lập trình đề án xây dựng thành trường chất lượng cao, tính bình quân mức đầu tư cho mỗi học sinh học ở trường ngoài công lập, công bố công khai mức hỗ trợ của nhà nước theo quy mô đào tạo mỗi trường thông qua chính sách tín dụng ưu đãi, chính sách thuế, chính sách cho thuê đất đai dài hạn… Về thuế, có chính sách ưu đãi đối với các cơ sở giáo dục ngoài công lập, đặc biệt là với các cơ sở hoạt động theo cơ chế phi lợi nhuận. (Mỗi cơ sở ngoài công lập đều có thể hoạt động theo cơ chế phi lợi nhuận hoặc theo cơ chế lợi nhuận. Theo cơ chế phi lợi nhuận thì ngoài phần được dùng để bảo đảm lợi ích hợp lý của các nhà đầu tư, phần để tham gia thực hiện các chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước, trợ giúp người nghèo, lợi nhuận chủ yếu được dùng để đầu tư phát triển. Theo cơ chế lợi nhuận thì lợi nhuận có thể được chia cho các cá nhân và phải chịu thuế. Nhà nước khuyến khích phát triển các cơ sở phi lợi nhuận). Thực tế cho thấy, Hà Nội có nhiều trường ngoài công lập danh tiếng và "gạt" không hết hồ sơ tuyển sinh hàng năm như trường Đoàn Thị Điểm, Nguyễn Siêu, Lương Thế Vinh… Điều này có được là do Hà Nội đã quan tâm và có nhiều chính sách hỗ trợ như ưu đãi tín dụng, mua đất giá gốc…

Cần khuyến khích phát triển các cơ sở giáo dục ngoài công lập chất lượng cao

Bên cạnh đó, nhà nước cần nghiên cứu mô hình “đầu tư tư – quản trị công” hoặc “đầu tư công – quản trị tư” để áp dụng phát triển mô hình giáo dục đào tạo chất lượng cao. Tức là nhà nước có thể huy động nguồn lực từ các nhà đầu tư để xây dựng thành trường chất lượng cao với đầy đủ trang thiết bị… và cho nhà nước thuê lại hoặc nhà nước bỏ tiền đầu tư xây dựng trường… và cho các trường ngoài công lập chất lượng cao thuê lại… Việc này được tiến hành song song với việc triển khai kế hoạch, quy hoạch đào tạo đội ngũ giáo viên, giảng viên chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu xã hội.

Ngoài ra, sự bình đẳng giữa khu vực công lập và ngoài công lập còn phải thể hiện sự bình đẳng về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, về tiếp nhận, thuyên chuyển cán bộ từ khu vực công lập sang khu vực ngoài công lập và ngược lại. Chẳng hạn, giáo viên các trường công lập được hưởng thâm niên công tác thì nhà nước cũng nên quy định cho các trường ngoài công lập phải đảm bảo chế độ này cho giáo viên…

Thế còn các trường công lập chất lượng cao thì sao, thưa bà?

Mô hình trường công lập chất lượng cao là bước đi cần thiết và là mục tiêu phấn đấu của mỗi nhà nước nhưng phải đảm bảo sự bình đẳng trong cơ hội học tập và phát triển của mọi đối tượng học sinh. Trường công lập chất lượng cao phải luôn là cánh cửa rộng mở đón mọi đối tượng học sinh con các gia đình nghèo, gia đình chính sách… học giỏi, đáp ứng các tiêu chí tuyển sinh đặt ra họ đều có thể được nhập học, không có sự phân biệt giàu nghèo nhằm từng bước tạo dựng thương hiệu về chất lượng của các trường công lập…

XÃ HỘI HÓA ĐỂ ĐÁP ỨNG SÂN CHƠI CHO TRẺ

Ở thành phố, vấn đề thiếu sân chơi cho trẻ không còn là câu chuyện mới, tuy nhiên, mỗi kỳ nghỉ hè thì đây vẫn là vấn đề "nóng", theo bà nguyên nhân do đâu và cần những giải pháp nào để trẻ có đủ sân chơi?

Nguyên nhân do chính sách của chúng ta còn chưa đồng bộ, nơi thì thiếu, nơi thì đầu tư tốn kém nhưng lại bị bỏ hoang, chính quyền địa phương có nơi chưa biết tạo điều kiện hoặc chưa quan tâm chỉ đạo các cơ quan chức năng thực hiện  trách nhiệm kết nối, tổ chức để trẻ đến vui chơi. Chúng ta cũng chưa thực sự làm tốt công tác xã hội hóa trong việc đầu tư, quản lý và xây dựng sân chơi cho trẻ. Các khu vui chơi nhiều nơi đang thiếu sự quản lý, thiếu cơ chế khai thác phù hợp. Các nhà quản lý nhiều nơi chưa năng động, chưa chủ động khai thác, phối hợp, kết nối thông tin với các đơn vị, trường học...

Trẻ vui chơi tại trường MN Nhật Tân, quận Tây Hồ

Khi trẻ nghỉ hè, về nguyên tắc, các trường bàn giao học sinh về địa bàn dân cư (kèm theo danh sách đầy đủ số học sinh theo địa bàn) cho địa phương để địa phương tiếp nhận và tổ chức sinh hoạt hè cho các em. Ở mỗi địa phương, các anh chị phụ trách thuộc tổ chức Hội đồng đội của các xã phường chịu trách nhiệm tổ chức các hoạt động vui chơi cho các em trong dịp hè. Tuy nhiên, chúng ta lại không có chính sách, chế độ gì cho các anh chị phụ trách nên về lâu dài, sự nhiệt huyết của họ cũng bị vơi cạn theo năm tháng, không quy được trách nhiệm và không thu hút được họ tham gia quản lý, tổ chức các hoạt động vui chơi cho thanh, thiếu nhi trên địa bàn dân cư. Thêm vào đó, ở mỗi khu dân cư, nhiều nơi vừa có nhà văn hóa cộng đồng, vừa có trường mầm non, trường phổ thông nhưng chúng ta chưa tận dụng làm khu vui chơi cho trẻ trong dịp hè vì thiếu sự phối hợp nhịp nhàng giữa khu dân cư với các nhà trường….

Như vậy, để giải quyết bài toán thiếu sân chơi cho trẻ, trước hết chúng ta cần đầu tư cho công tác quy hoạch và quản lý, sử dụng một cách hiệu quả và đồng bộ các cơ sở vui chơi hiện có. Chẳng hạn, khi xây dựng các nhà văn hóa cần tính đến vị trí và công năng sử dụng để khi người dân đến chỗ họp, con em của họ được sử dụng các cơ sở vui chơi ở đó. Ngoài ra, cần làm tốt công tác xã hội hóa theo mô hình đầu tư công – quản trị tư hoặc đầu tư tư – quản trị công (như đã nêu phần trên) nhằm huy động mọi nguồn lực xây dựng, quản lý sân chơi cho trẻ em. Đồng thời, khi xây dựng các sân chơi cũng cần khảo sát và lắng nghe ý kiến của trẻ để xem các em cần gì, muốn gì. Như vậy các sân chơi mới thu hút được sự tham gia của đông đảo các em.

Theo Công ước quốc tế về quyền trẻ em, các em được quyền tự do bày tỏ ý kiến. Vậy, trong công tác quản lý, ý kiến của các em hiện nay đã thực sự được lắng nghe chưa, thưa bà?

Theo Công ước và Hiến pháp sửa đổi 2013 thì trong tất cả mọi quyết định có liên quan đến trẻ em đều phải được lấy ý kiến của trẻ em. Như vậy, trong mỗi gia đình, trường học, tòa án, bệnh viện hay tại bất kỳ một cơ quan nào khác, người lớn cần lắng nghe ý kiến của trẻ em và bám theo nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất cho các em. Chúng ta phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền trẻ em từ rất sớm (ngày 20/2/1990). Hiến pháp nước ta cũng có điều quy định về quyền tham gia của trẻ em. Tuy nhiên, trên thực tế, quyền tham gia của trẻ em nhiều nơi chưa được coi trọng. Một trong số ít các địa phương thực sự lắng nghe ý kiến của trẻ em đó là thành phố Hồ Chí Minh. Thành phố đã coi diễn đàn lắng nghe tiếng nói trẻ em là "kỳ họp Hội đồng nhân dân thứ 3" với sự tham dự của lãnh đạo các Sở, ngành của Thành phố. Một buổi sáng có tới 45 ý kiến của các em. Trẻ thông minh, tiếp cận thế giới xung quanh với góc nhìn riêng và tại diễn đàn các em đã đối thoại về nhiều vấn đề khá hấp dẫn..

Trong gia đình, tiếng nói của trẻ em cũng chưa được tôn trọng theo đúng nghĩa và còn khá nhiều người lớn chưa thực sự lắng nghe trẻ em. Chẳng hạn như trong việc học tập, cha mẹ thường ép con học trường này, lớp nọ, học thêm môn này, môn kia mà không lắng nghe ý kiến của con khi chúng bày tỏ thích học thêm môn nào trong số các môn văn hóa, nghệ thuật, thể thao…

Lắng nghe ý kiến và bảo vệ quyền của trẻ em hiện nay vẫn còn nhiều điều đáng bàn. Đơn cử như có nên có cơ chế riêng, giao cho một tổ chức nào đó đứng về phía trẻ em để giám sát việc thực hiện quyền trẻ em hay không? Vai trò của tổ chức Đoàn, Đội thế nào nếu được giao thêm vai trò giám sát các vụ việc vi phạm quyền trẻ em…. trong đó có việc vi phạm quyền đối với nhóm trẻ em dưới 6 tuổi... Có thể Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội sẽ phối hợp với Bộ Y tế và các bộ ngành khác để thực hiện nhiệm vụ này. Tuy nhiên, theo khuyến cáo của Liên hợp quốc, chúng ta cần có cơ quan đại diện tiếng nói của các em để tiến hành giám sát các vụ việc vi phạm quyền trẻ em và nhà nước có nhiệm vụ cấp kinh phí cho hoạt động này (vì đây là nhiệm vụ của nhà nước)…. Tới đây, trong công tác xây dựng và sửa Luật Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em, việc này sẽ được xem xét kỹ hơn.

Xin cảm ơn bà!

Vũ Toàn (Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 67, tháng 8/2015)

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ