Ngày đăng:   Thứ 4, 23-01-2019 10:04:52   /   Lượt đọc: 357

Chắp cánh những ý tưởng sáng tạo

(GDTĐ) - "Phòng thí nghiệm ảo – giải pháp nâng cao hiệu quả học tập tại các trường phổ thông", "Thiết lập bản đồ độ cao và quan trắc ngập lụt dùng điện thoại thông minh", "Máy lọc khí di động", "Nghiên cứu và chế tạo thiết bị đeo tay hỗ trợ bệnh nhân Parkinson bằng con quay hồi chuyển", "Hội chứng nghiện mạng xã hội – hậu quả và biện pháp phòng chống"… Đó là tên một số đề tài đoạt giải Nhất của cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học Hà Nội (HASEF) năm học 2018 – 2019. Những cái tên nói lên học sinh Thủ đã không chỉ chủ động cập nhật kiến thức khoa học phức tạp mà còn biết ứng dụng kiến thức đó để cho ra đời những sáng tạo vì con người.

NSƯT Lê Ngọc Quang - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội trao Giấy khen cho các học sinh có đề tài, dự án khoa học đạt giải Nhì

Khoa học để tạo ra sự đổi mới

Cuộc thi HASEF lần thứ 8 diễn ra vào cuối tháng 11 vừa qua nhằm mục đích khuyến khích học sinh trung học nghiên cứu khoa học, sáng tạo kĩ thuật, công nghệ và vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn cuộc sống; Góp phần thúc đẩy đổi mới hình thức tổ chức và phương pháp dạy học, đổi mới hình thức và phương pháp đánh giá kết quả học tập, phát triển năng lực và phẩm chất học sinh, nâng cao chất lượng dạy học trong các cơ sở giáo dục trung học.

Science for creative innovation (khoa học để tạo ra sự đổi mới) được chọn là thông điệp của cuộc thi năm nay với mong muốn bắt nhịp với bối cảnh toàn ngành giáo dục đang thực hiện công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện, cùng với đó là sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng 4.0. Cuộc thi quy tụ 91 đề tài, dự án nghiên cứu ở 16 lĩnh vực (trong đó có 84 đề tài tập thể, 07 đề tài cá nhân; cấp THCS có 30 đề tài, THPT có 61 đề tài) của 175 học sinh đến từ 57 trường. Đây là những đề tài xuất sắc được Ban Tổ chức và Hội đồng giám khảo các lĩnh vực lựa chọn từ gần 300 đề tài, sản phẩm được các cơ sở gửi về.

Cuộc thi cho thấy, khoa học đã góp phần gắn kết học sinh với nhau và xóa dần khoảng cách về địa lý. Cụ thể, không chỉ học sinh ở thành phố mà ở các huyện, vùng ngoại thành cũng đã tích cực tham gia. Hai học sinh Phí Thị Ánh và Lê Hải Đăng của trường THPT Hai Bà Trưng – Thạch Thất (ảnh trang bìa) đã hào hứng mang đến cuộc thi đề tài "Nghiên cứu chế tạo dung dịch lau kính chống bám nước và hơi nước từ thực vật". Các em cho biết: "Tại Việt Nam, số người bị tật khúc xạ rất lớn, trong đó cận thị học đường chiếm một số lượng không nhỏ. Một trong những bất tiện của người bị tật khúc xạ là phải đeo kính. Kính giúp cho mắt nhìn tốt hơn, nhưng trong một số hoạt động thì kính bị mờ và gây khó chịu, giảm tầm nhìn của người đeo. Không chỉ kính mắt mà kính ở mũ bảo hiểm cũng vậy. Vì thế, khi tham gia giao thông sẽ rất nguy hiểm. Trên thị trường có nhiều loại nước lau kính đáp ứng được nhu cầu chống bám nước và bám bụi nhưng tính phổ biến chưa cao. Chính vì vậy chúng em nghĩ đến việc sử dụng các loại thực vật để điều chế nước lau kính. Nước lau kính có nguồn gốc từ thiên nhiên có ưu điểm là an toàn với con người và giá thành rẻ. Hơn nữa, từ đề án này, chúng em hướng đến việc thiết kế khẩu trang chống hơi nước trong tương lai". Kết quả, sau một thời gian tìm hiểu, điều chế, thí nghiệm, hai học sinh đã tạo ra dung dịch nước lau kính có thể dùng hiệu quả đối với kính cận thị, kính mũ bảo hiểm, kính ô tô và gương nhà tắm.

Bên cạnh các đề tài khoa học tự nhiên với hàm lượng kiến thức chuyên ngành phức tạp, học sinh Hà Nội cũng đã tìm cách giải quyết vấn đề trong xã hội hiện nay. Đề tài "Tác động của việc sử dụng điện thoại thông minh đến sự biến đổi tương tác xã hội của học sinh THPT trên địa bàn Thủ đô trong thời kỳ công nghiệp 4.0" của học sinh Phùng Minh Ngọc và Bùi Đức Nam (lớp 10, trường THPT Xuân Phương) là một ví dụ. Các em đã tiến hành khảo sát, lấy ý kiến của hơn 3,7 nghìn học sinh thuộc địa bàn 3 quận: Nam Từ Liêm, Cầu Giấy, Bắc Từ Liêm để sáng tỏ những tác động của điện thoại thông minh tới sự tương tác của học sinh, chỉ ra mặt tích cực, tiêu cực của điện thoại thông minh tới học sinh…

Chia sẻ về kết quả nghiên cứu, các em cho biết: "Việc sử dụng điện thoại thông minh không phù hợp khiến nảy sinh các hiện tượng tiêu cực như chia bè kéo phái, mâu thuẫn nội bộ học sinh; đam mê chơi game, tham gia mạng xã hội hay những tiện ích, ứng dụng trên điện thoại mà sao nhãng tới việc học tập hay kém quan tâm tới gia đình; nảy sinh tiêu cực trong kiểm tra, thi cử… Từ đó, chúng em đã đưa ra những khuyến nghị thích hợp trong việc quản lý sử dụng điện thoại thông minh".

Học sinh trao đổi kiến thức khoa học tại khu triển lãm của cuộc thi

Nâng cao kiến thức, phát triển kỹ năng mềm

Tại cuộc thi HASEF, các đề tài dự thi được chấm thi theo từng lĩnh vực và đánh giá theo thang điểm 100: Câu hỏi nghiên cứu (10 điểm); Kế hoạch nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu (15 điểm); Tiến hành nghiên cứu (thu thập, phân tích và sử dụng dữ liệu 20 điểm); Tính sáng tạo (20 điểm); Trình bày (gian trưng bày và trả lời phỏng vấn 35 điểm). Các Dự án kĩ thuật theo thang điểm 100: Vấn đề nghiên cứu (10 điểm); Kế hoạch nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu (15 điểm); Tiến hành nghiên cứu (xây dựng và thử nghiệm 20 điểm); Tính sáng tạo (20 điểm); Trình bày (gian trưng bày và trả lời phỏng vấn 35 điểm).

Nhìn vào tiêu chí đánh giá có thể thấy, để giành được kết quả cao, các em học sinh cần phải có ý tưởng khoa học độc đáo, triển khai hiệu quả và có khả năng thuyết trình, trả lời vấn đáp tốt. Đối với các dự án đạt giải nhất các lĩnh vực của cuộc thi cấp quốc gia, trong danh sách chọn cử tham dự cuộc thi khoa học, kỹ thuật quốc tế cần phải trình bày tóm tắt dự án và trả lời phỏng vấn bằng tiếng Anh. Như vậy, các em cần có cả kiến thức chuyên môn và kỹ năng mềm và học sinh tham gia Hasef không chỉ thu về kiến thức khoa học thuần túy. Vì vậy không khó hiểu khi nhiều học sinh đoạt giải trong cuộc thi HASEF, VISEF, INTEL ISEF trở thành những sinh viên tài năng, các nhà khoa học tương lai của các trường đại học, viện nghiên cứu.

Chia sẻ về kết quả thu được sau cuộc thi, em Võ Hoàng Anh, học sinh lớp 12 Văn trường THPT chuyên Nguyễn Huệ cho biết: "Quá trình tham gia cuộc thi là một trải nghiệm bổ ích và thú vị không chỉ với riêng em mà còn với các bạn thí sinh khác. Đến với cuộc thi, đam mê và sáng tạo của chúng em mới có cơ hội được bộc lộ, phát hiện và biến thành những sản phẩm khoa học. Cuộc thi là một dấu mốc quan trọng trong quãng đời học sinh của chúng em. Qua cuộc thi, em nhận thấy bản thân trưởng thành hơn rất nhiều, từ trong cách suy nghĩ đến cách làm việc, giải quyết vấn đề. Cuộc thi là cơ hội để chúng em tiếp cận, học tập phong cách làm việc và nghiên cứu của các nhà khoa học. Chúng em được học cách vận dụng những kiến thức mình đã có để giải quyết các vấn đề thực tiễn; được tiếp xúc nhiều hơn với các vấn đề xã hội. Thông qua quá trình nghiên cứu và làm việc, chúng em đã xây dựng cho mình thêm nhiều kỹ năng quan trọng như giao tiếp, thuyết trình và một số kỹ năng thiết yếu khác nhằm phục vụ cho học tập và làm việc sau này".

Võ Hoàng Anh nhấn mạnh: "Quan trọng hơn, kỳ thi đã giúp chúng em tìm hiểu một cách sâu sắc về lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết cùng hướng tới những mục đích tốt đẹp. Khi tiến hành nghiên cứu dự án của bản thân cũng như tiếp xúc với dự án của các đội khác, chúng em hiểu được tầm quan trọng của lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết cần có ở mỗi người, đặc biệt trong xã hội ngày nay. Chúng em biết học cách nâng niu, lưu giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc".

Cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học không chỉ cho thấy những trái ngọt của đổi mới phương pháp dạy học mà còn mang về niềm tự hào cho giáo dục Thủ đô trên hành trình hội nhập quốc tế. Cụ thể, qua 7 lần tổ chức, rất nhiều đề tài của Hà Nội tham gia VISEF quốc gia và đạt giải cao ở từng lĩnh vực và toàn cuộc; trong đó có 7 đề tài được giới thiệu dự thi INTEL ISEF quốc tế tại Hoa Kì, 3 trong số đó đã đạt 1 giải Nhất (đề tài Xử lý nước mặn thành nước ngọt bằng kỹ thuật chân không và năng lượng mặt trời phục vụ cho sinh hoạt của nhóm HS trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam giành giải Nhất lĩnh vực Kỹ thuật điện và cơ khí năm 2012), 2 giải tư (năm 2012-2013; 2013-2014). Những đề tài đoạt giải cao trong cuộc thi HASEF cấp Thành phố lần thứ 8 sẽ được ngành GD&ĐT Hà Nội lựa chọn tham gia cuộc thi cấp quốc gia và quốc tế trong thời gian tới.

NGƯT Lê Ngọc Quang – PGĐ Sở GD&ĐT Hà Nội: Qua những lần tổ chức và thực tiễn cho thấy công tác nghiên cứu khoa học kỹ thuật của học sinh trung học Hà Nội có tác động không nhỏ tới việc đổi mới phương pháp giáo dục, dạy học trong nhà trường; tạo sự năng động, sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn đời sống của học sinh, góp phần hình thành và phát triển năng lực học sinh theo tinh thần định hướng dạy học của chương trình và SGK mới. Hasef đã rèn luyện cho học sinh tác phong làm việc khoa học, từ đặt giả thuyết, phát hiện đến giải quyết vấn đề, kết luận, trình bày, nghiên cứu, thuyết trình khoa học. Điểm đặc biệt của cuộc thi là coi trọng tính sáng tạo và ý tưởng khoa học của học sinh – điều cần thiết cho việc nghiên cứu sau này cũng như cho việc phát triển chung của khoa học đất nước.

Ngày hội Khoa học kỹ thuật sáng tạo thanh thiếu nhi Thủ đô lần thứ IV:

Mới đây, Thành đoàn, Cung Thiếu nhi Hà Nội tổ chức Ngày hội Khoa học kỹ thuật sáng tạo trong thanh thiếu nhi Thủ đô lần thứ IV - năm 2018, với chủ đề “Trải nghiệm STEM - môi trường sống quanh em”. Ngày hội đã thu hút gần 500 học sinh, sinh viên đến từ 24 trường Tiểu học, THCS và 2 trường Đại học trên địa bàn Thủ đô tham gia.

Với phần thi sản phẩm sáng tạo theo tiêu chí hướng tới giáo dục STEM và cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0, chỉ trong một tháng triển khai đã có 92 học sinh tham gia (12 cá nhân và 40 nhóm) với tổng số 52 sản phẩm trong đó có 15 phần mềm tin học và 37 sản phẩm mô hình thiết kế, chế tạo, xây dựng mô hình, sản phẩm hoặc thiết kế phần mềm tin học bằng các ngôn ngữ lập trình mà em biết theo chủ đề “Vì một cuộc sống không có phế liệu”. Ban giám khảo đã chọn ra 24 sản phẩm vào vòng chung khảo.

Tại ngày hội, nhằm giúp học sinh có cái nhìn thực tế hơn về giáo dục STEM (giảng dạy những kiến thức, kỹ năng liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học), Ban tổ chức đã chủ động xây dựng những nội dung hoạt động trải nghiệm mới, hiện đại, trực quan. 12 trại theo chủ đề, sáng tạo được tạo lập để thanh thiếu nhi Thủ đô tiếp cận, trải nghiệm như: Công nghệ thông tin; lắp ráp robotic tham gia điều khiển mô hình robot HammerCar thi đấu đối kháng, điều khiển robot VEX IQ gắp bóng; mô hình máy bay; sáng tạo cùng vật liệu tái chế; thí nghiệm khoa học vui; chế tạo điện tử; trại hoạt động kỹ năng…

Cùng với đó, các bạn trẻ cũng được tham gia hoạt động TeamBuilding, trải nghiệm STEM môi trường sống quanh em, chủ đề: “Xây dựng nhà máy xử lý nước thải”; tranh tài, giao lưu và học hỏi lẫn nhau trong các nội dung có liên quan đến khoa học, công nghệ, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin…

Kết quả, giải Nhất sản phẩm sáng tạo được trao cho em Vũ Gia Huy – Trường TH Bà Triệu, quận Hai Bà Trưng với mô hình “Xe chở rác tự động điều khiển từ xa”; Nhóm trường TH Đoàn Thị Điểm, quận Nam Từ Liêm với mô hình “Ngôi nhà của nắng và gió”; Nhóm trường THCS Wellspring, quận Long Biên với chủ đề “Tái chế giấy để vẽ tranh”. Cùng với 14 giải Nhì; 23 giải Ba; 48 giải A và 48 giải B đã được trao cho các em học sinh có sản phẩm sáng tạo đạt giải và có thành tích hoạt động tại các gian trại.

Vũ Toàn - nguồn: Tạp chí Giáo dục Thủ đô số 108, tháng 12/2018

Ý kiến bạn đọc (0)

Viết ý kiến của bạn
 
Thăm dò ý kiến

Bạn thích nhất chuyên mục nào trên Tạp chí Giáo dục Thủ đô ?
  • Vấn đề - Sự kiện
  • Nghiên cứu - Trao đổi nghiệp vu
  • Gia đình - Nhà trường - Xã hội
  • Gương mặt cơ sở
  • Có thể bạn chưa biết
  • Văn hóa - Văn nghệ